Houellebecq Elementaire deeltjes. Het was alweer enige tijd geleden dat iemand mij deze schrijver tipte. Houellebecq zou wel iets voor mij zijn. Ik vroeg me af waarom. Wat heeft een boek wanneer iemand denkt dat het wel iets voor JWL zou zijn. Houellebecq was geen onbekende naam voor mij en de recensies van zijn boeken had ik gelezen, ook al was het fictie uit het buitenland. Wellicht kwam het omdat er ook belangstelling uit filosofische hoek voor deze schrijver was (hij werd indertijd in verband gebracht met Sferen van Sloterdijk). Of wellicht omdat de opschudding rond Houellebecq in Frankrijk in Nederland op de literaire pagina's voor pakkende koppen zorgde. Hoe dan ook, ik had nooit de stap gemaakt om deze auteur te gaan lezen, maar na deze tip moest het er toch maar van komen. Dat viel nog niet mee. Niet wetend wat ik ervan zou vinden wilde ik het boek niet kopen en ging ik het dus lenen in de bibliotheek. De boeken van Houellebecq waren voortdurend uitgeleend. Reservering bleek noodzakelijk en vlak voor mijn vakantie kreeg ik bericht dat ik het boek kon afhalen. Prima timing, het boek ging mee op vakantie.

Elementaire deeltjes is een cynisch boek. Het gaat over twee halfbroers Bruno en Michel. Bruno een verwoed erotomaan en Michel een moluculair bioloog. Deze twee broers worden in het decors van de ontwikkelingen in de 2e helft van 20e eeuw geplaatst. Aan de hand van deze twee personages worden twee ontwikkelingen in deze tijd geïllustreerd. Bruno drijft mee op de stroomversnelling van de sexuele revolutie, Michel op de nieuwe wetenschappelijke ontwikkelingen en dan met name de gentechnologie.

De uitwerking van deze opzet vind ik niet geslaagd. Het idee overheerst teveel. Komt Bruno nog wel tot leven, het personage Michel is voor mij aan het einde van het boek nog even levenloos, ik was steeds blij dat er weer overgeschakeld werd naar Bruno. Het personage Michel is gewoonweg niet interessant.

Bruno noemt zichzelf ergens met veel ironie een Nietzscheaan, maar dan wel een platvloerse. Helemaal vreemd is deze opmerking niet. De tegenstelling Dionisisch–Apolloniaans zou toepasbaar zijn op de twee broers. Bruno de door zijn sexuele drift voortjakkerende sukkel en Michel de man van de rede, orde en schone schijn.

Ook in de schrijfstijl heeft Houellebecq geprobeerd om onderscheid te maken. Met name bij Michel valt de plotselinge quasi wetenschappelijke passages op. De schijfstijl wordt hier droog, al is de uitvergroting van een detail tot een wetenschappelijk beschrijving soms verrassend.

Het is een aardig gegeven om een tegenstelling zo in een boek te verwerken. Echter, de personages zijn mij te sterk aangezet. Als Elementaire deeltjes een zedenschets wil zijn dan lukt dat niet door alleen maar uitersten te tonen en de nuances weg te laten. Dat weglaten verhoogt natuurlijk wel het provocatieve van het boek, al begrijp ik de ophef die het boek veroorzaakt zou hebben niet echt. Door telkens te benadrukken hoe pervers Bruno is en hoe wetenschappelijk Michel maak je de lezer zuchterig: "nu weten we het wel". Het verhaal werd gered door de wending dat Bruno toch een vaste relatie weet aan te gaan en het drama deze weer te verliezen. Er mocht ineens toch wat herkenbare emotie in het boek.

Alhoewel ik Elementaire Deeltjes geen geweldig boek vond heb ik het toch voor mijn doen vrij snel uitgelezen. Niet om er vanaf te zijn, maar omdat Houellebecq toch boeiend is. Houellebecq is moedig en heeft lef. Zijn boek is geen plakkerig ego-document zoals er al teveel van verschijnen in Nederland. Houellebecq wil de lezer iets aandoen en dat proef je op elke bladzijde. Je wordt nieuwsgierig naar zijn andere boeken en ik heb ondertussen zijn eerste boek De wereld als markt en strijd aangeschaft. Wie weet bekeer ik me nog tot het Houellebecqisme.