Als ik iets achter mij gelaten heb dan is het wel mijn waanzin tot compleetheid. Niet dat ik een complete persoonlijkheid wilde zijn, het gaat hier om boeken en muzieken. Het was een behoefte die ontstond wanneer ik enthousiaste raakte voor het werk van een auteur of componist. Beviel een muziekstuk of boek dan wilde ik het complete oeuvre van zo'n kunstenaar kennen en het liefst nog bezitten ook, al moest ik daarvoor droog brood eten en water drinken om het allemaal te financieren. De behoefte werd natuurlijk versterkt om het moment dat ik er achter kwam dat het oeuvre van de schrijver uniform was uitgegeven. Dat stond natuurlijk prachtig in de boekenkast, het complete werk van ....

Ik kwam met het idee in aanraking toen ik een jaar of twaalf was en iemand ontmoette die het complete oeuvre van Mozart verzamelde. Hij was van mening dat als je een kunstenaar goed wilde leren kennen je ook al zijn werk moest kennen. Het idee viel op zeer vruchtbare bodem. Ik was toen in de ban van Johannes Brahms en dus begon ik mijn zakgeld op te potten om zoveel mogelijk goede uitvoeringen van zijn werk op lp te kunnen kopen. Ver kwam ik daar niet mee, want algauw was ik in de ban van Richard Wagner. Wagner had als voordeel dat hij een relatief overzichtelijk oeuvre had. In de eerste plaats een heleboel opera's en wat orkestwerken. Zijn vroege werk was niet interessant en nauwelijks opgenomen, dus daar moest ik van afzien. Algauw ontdekte ik dat hij ook veel boeken geschreven had. Dat was een verzoeking, want hoe interessant hij als denker over muziek en drama ook was, zijn Duits was onleesbaar. Nog steeds prijken deeltjes Wagner in de boekenkast, maar ik heb er geen één uitgelezen. Dus stortte ik mij op de secundaire literatuur over Wagner. Dat was niet te overzien, daar zou je een bibliotheek in een wolkenkrabber voor nodig hebben. Men zegt wel eens dat er na Jezus en Napoleon het meeste over Wagner geschreven is. Alhoewel nooit compleet (met de edities van zijn brieven zijn ze nog jaren zoet) ben ik met het verzamelen van Wagner ver gekomen. Ergens op zolder moeten nog de orkestpartituren liggen, maar zijn opera's op lp heb ik niet meer.

Het volgende slachtoffer van mijn waanzin tot compleetheid was Nietzsche. Het grote voordeel van Nietzsche is dat er complete edities bestaan van zijn werk. Zijn oeuvre (ook zijn jeugdwerk) is gemakkelijk verkrijgbaar (zelfs in pocket). Nu de vertalingen ook enigszins uniform zijn uitgegeven ben ik wel zo'n beetje compleet. Ik vermoed dat ik met Nietzsche ook nog een lange weg zal oplopen en luisteren naar zijn gesprekken. Het is een blijvende liefde.

Wagner en Nietzsche waren niet de enigen. Nog steeds heb ik de neiging tot het kopen van 'het complete werk' van deze of gene. En hoe omvangrijker het oeuvre, hoe erger ik begin te kwijlen. Maar het komt er niet meer van. Onlangs ben ik voorzichtig begonnen met het lezen van Pessoa en opnieuw kwam even de behoefte op om dan ook alles te lezen van de rare Portugees. Het zal er niet van komen. Compleetheid is ook een beperking. Wanneer je je stort op een schrijver en alles van hem wilt kennen en lezen, zul je al gauw (baan, gezin) moeten afzien van andere auteurs, omdat je daar dan eenvoudigweg niet meer tijd voor hebt. En dat heb ik er niet meer voor over. Het is een praktische reden.

Een andere reden is dat ik me steeds meer begin af te vragen of het niet een vorm van ijdelheid is zo'n boekencollectie. Gaat het bezitten van boeken niet het lezen overvleugelen. Wordt het bezitten van boeken niet op deze manier een vorm van verwerving van intellectuele status: kijk eens naar mijn boekenkast, je begrijp nu toch wel hoe intelligent en slim ik wel niet ben?! Voordat je het weet heb je nog zoveel te lezen boeken in je kast staan dat de tijd die je op het ondermaanse nog tot je beschikking hebt niet genoeg zal zijn om het allemaal te lezen. Is dat niet volkomen belachelijk?

Wanneer ik nu in de boekhandel sta en ik dreig me niet te kunnen beheersen (zou er een Jellinek voor boekverslaafden bestaan?) dan denk ik aan al die boeken in mijn kast die ik nog moet lezen. Vaak is dat genoeg om me te kunnen beheersen ... vaak ook niet trouwens.