Gisteren was er dan de documentaire met Martha Argerich. Ik kende haar niet zo goed. Slechts wat vage artikelen in tijdschriften had ik gelezen. Maar ik was verliefd op haar spel en op de foto's op de lp-hoezen. Dus was het bekijken van de documentaire ook een risico: hier zou iemand van haar voetstuk kunnen vallen in mijn ogen.

De enige ontnuchtering was dat ze doorgaans Frans sprak. Ik weet niet zo goed hoe het komt, maar ik heb een hekel aan de Franse taal. Op zich een vooroordeel waar ik ook even snel weer overheen kan stappen. Meer verbaasd was ik over haar openhartigheid, ik had eigenlijk verwacht dat ze heel moeizaam zou zijn in de gesprekken. Dat viel erg mee, ze sprak eerlijk en open over zichzelf.

Ik kreeg een beeld van Argerich van een uitzonderlijk getalenteerde pianiste. Een talent dat haar overkomen is. Op jonge leeftijd is ze in het diepe gegooid en ze heeft zeer geleden onder haar (zelf opgelegde) perfectionisme en eenzaamheid. Het is vervreemdend om iemand te horen spreken over haar pianistische onzekerheden terwijl ze zo verschrikkelijk goed kan piano spelen. De angst dat ze niet de prestatie kan leveren waarvan ze vindt dat ze die moet leveren. Het publiek als een veelkoppig monster ervaren. Dat ze van zichzelf vindt dat ze dood mag neervallen als ze een noot verkeerd speelt. Het feit dat ze met niemand die angsten kon delen. De anecdote dat ze op een gegeven ogenblik een koncert heeft afgezegd om eens te kijken hoe dat zou zijn en om te zorgen dat haar alibi klopte had ze zichzelf in een vinger gesneden. Volgens mij moet ze psychisch wel erg aan de grond gezeten hebben om zo ver te komen. Een schreeuw om aandacht, maar ook een schreeuw om vrijheid. Het is de tragiek van wonderkinderen. Anderen gaan op een gegeven ogenblik de lat voor jou hoog leggen. Jij moet voldoen aan de eisen die anderen stellen. Argerich heeft voor haar vrijheid gekozen en verdient daarmee veel respect. Ze is haar eigen leven gaan leiden. Ze wil niet meer eenzaam zijn, ze heeft mensen om zich heen nodig en wil alleen nog maar met vrienden recitals geven en samenwonen in een soort commune in Brussel.

Qua muzikale opvattingen had ze nog wat verrassingen in petto. Eén van mijn problemen met het 'klassieke publiek' is de overtrokken ernst waarmee ze die muziek benaderen. Muziek is in essentie net zo banaal als een schilderij doek en verf is. Het is niet de muziek die spiritueel is, maar de luisteraar die het spriritueel maakt. Muziek is ook humor en spel en het was heerlijk om dat uit haar mond te horen. Muziek is ook gewoon muziek maken, plezier hebben in het spelen. Niet dat quasi onderdanige religie maken van muziek, alsof muziek iets goddelijks is. Argerich houdt zeer van muziek, ze zal de magische kant van muziek niet ontkennen, maar ze houdt tevens ook voor de zeer aardse kant van muziek. Ze blijft met beide benen op de grond staan en het is dat aan haar wat mij zo aanspreekt. Niet mystificeren, maar verhelderen.

Dit verhelderen komt terug in haar weergaloze speelstijl. Dat ze verschrikkelijk virtuoos kan spelen werd maar al te vaak getoond in de documentaire. Bijzonder aan haar stijl is haar kracht, maar vooral ook haar helderheid. Hoe snel de passages ook zijn, elke noot krijgt aandacht, alles is te horen, het is volkomen doorzichtig en logisch. Alle stemmen in de pianopartij zijn te horen en krijgen betekenis. Er wordt geen wollen deken over de vleugel heen gelegd. Zelden iemand gehoord die zo met kracht zacht (pianissimo) kan spelen. De klank die zij aan uit een piano krijgt heeft ten allen tijd body, het staat als een huis. Die stijl hoorde ik al toen ik ooit het pianokoncert van Tsjaikovsky kocht door haar gespeeld. Dat was mijn kennismaking met haar spel en vanaf dat moment was ik verliefd op haar. Dat stuk wat al honderden keren is opgenomen klonk alsof ik het voor het eerst hoorde, omdat zij noten uit de verf liet komen die ik bij anderen niet hoorde. Het tweede deel van dat koncert werd in mijn oren altijd verschrikkelijk saai gespeeld, maar bij Martha Argerich zit ik op het puntje van mijn stoel. Zij maakt de muziek verschrikkelijk spannend.

Ze vertelt met de muziek niet alleen een verhaal, ze maakt het tot haar verhaal. Een verhaal van vlees en bloed. Ik denk dat Argerich nog meer dan ze al was tot een van mijn heldinnen in de muziek geworden is.