Citeren uit opera's deed ik graag in mijn studietijd. Vooral als het leven even behoorlijk tegenzat, als ellende niet meer te overzien was, wilde ik met een grote glimlach Papgeno citeren: Papageno, frisch hinauf! Ende deinen Lebenslauf!. Of nog beter, een paar regels later: Nun, wohlan, es bleibt dabei, Weil mich nichts zurücke hält, Gute Nacht, du falsche Welt! (Mozart Die Zauberflöte II/9). Er is zeer veel citeerbaar uit Die Zauberflöte en diegenen die deze opera kennen (en vooral de enscenering van Ingmar Bergman), weten dat deze citaten met een grote korrel zout genomen moeten worden.

Onlangs leende ik een cd met Bachcantates, waaronder nummertje 82 Ich habe genug. Prompt kwam ik enkele passages tegen die ik vroeger wel eens citeerde, ik was ze vergeten. Nu is citeren uit Bachcantates eigenlijk nog veel aardiger, want Bach meende wat hij schreef in tegenstelling tot Mozart waar de humor er dik bovenop ligt. De christelijke boodschap van Bach wordt lachend tot ironie gemaakt. Misschien begrijpen alleen afvallige protestanten de humor om na de laatste woorden uit het recitatief Der Abschied ist gemacht, Welt gute Nacht! uit volle borst de aria Ich freue mich auf meinen Tod in te zetten. Het verschil met Mozart kan dan niet groter zijn. Waar Mozart knipogend overdreven dramatische muziek achter Papageno plaatst, daar schrijft Bach volstrekt serieus, vrolijke swingende noten.

En het vreemde is: de muziek van Bach biedt tegelijkertijd troost. De cantates van Bach zijn voor mij de mooiste muzieken die er bestaan. Ik heb altijd een voorkeur voor uitvoeringen met de dirigent Philippe Herreweghe gehad, maar het onderstaande ensemble is (bijna) net zo mooi!

aanbevolen opname:
Johann Sebastiaan Bach Cantatas BWV 82 - 178 - 202
Elisabeth Hermans - sopraan; Petra Noskaiová - alt; Christoph Genz - tenor; Jan van der Crabben - bariton; La Petite Bande olv Sigiswald Kuijken