Wybrand Hendriks (1744-1831)
A good book

Men zegt wel eens dat bij een sollicitatiegesprek de eerste seconden al zeer bepalend zijn. Zou dat ook bij een schilderij spelen? Wat maakt dat mijn oog blijft hangen op dit schilderij? Ongetwijfeld de herfstkleuren waarvan ik zo houd. En natuurlijk dat grote boek op de schoot van de vrouw. Jammer dat ze opkijkt, ik had haar liever zien lezen.

Net zomin ik talent heb voor het lezen van poëzie, heb ik talent voor kijken naar schilderijen. Toch probeer ik het elke keer weer. Hoe kom ik erachter wat ik van een schilderij vind? Wanneer ik mensen wil leren te luisteren naar muziek, begin ik altijd met de opdracht 'wat hoor je nu eigenlijk', probeer het eens te beschrijven. Welke instumenten, wat is het ritme, hoe verloopt de dynamiek, hoeveel lijnen hoor je. Misschien moet ik ook zo aanpakken met een schilderij: wat zie ik nu eigenlijk?

Het lijkt erop dat de scène zich afspeelt in een slaapkamer. Op de achtergrond, in het midden, ontwaar ik iets, een kussen of een dekbed, dat ik associeer met een bed. Dus: een vrouw zit in haar slaapkamer met een boek op schoot. Een jonge vrouw en wellicht niet onbemiddeld, gezien haar rimpelloze huid (het lijkt wel gefotoshopt) en met bont afgezette kleding. Toch ademt de scène soberheid uit, een Hollandse soberheid, maar wil het door middel van details laten zien dat er toch geen armoede is? Het zilver op de tafel en de schenkkan lijken dit te bevestigen. Overigens valt de schenkkan door zijn afwijkende kleur extra op. Op de tafel staat een lijst waarvan ik eerst dacht dat het een spiegel zou zijn, maar het zou evengoed een lege lijst kunnen zijn. Drinkt de jonge vrouw thee en heeft zij er zojuist wat citroen in gedaan? Is zij ziek? Heeft ze daarom een hoofddoek om? Ze ziet inderdaad wat witjes, maar haar rechte houding suggereert eerder gezondheid. Of zou de citroen op de zilveren schaal een voor mij onbekende symboliek hebben?

Welk boek zou het zijn. Gezien het formaat lijkt het me geen leesboek, maar ook geen bijbel. Zou het een medisch handboek kunnen zijn? Geen idee. Ze lijkt eerder te bladeren dan te lezen, is ze ergens naar op zoek? Waarom heet het schilderij A good book? Als het dan zo'n goed boek is, waarom dat dan niet getoond door een in het lezen verdiepte jonge vrouw? Het boek ligt op schoot en de houding van de benen suggereren buiten het schilderij een voetenbankje. Een gedeelte van het boek ligt op tafel en daar lijkt iets mis te gaan. Staat de tafel wel recht, het loopt schuin af. De wijze waarop het boek op tafel ligt komt niet natuurlijk over. De tafel verdwijnt achter de stoel en in combinatie met het bed, kan ik het allemaal niet goed plaatsen hoe het nu precies staat. Nu begin ik aan alles te twijfelen. Hoe wordt het lijstje ondersteund? Het hoofddoekje, tot waar loopt het onder het gezicht door. Ineens krijgt het gezicht een onnatuurlijke houding op het lichaam. Is het later ingeschilderd? Klopt de compositie wel?

Ik heb zo ongeveer mijn gedachten bij het schilderij genoteerd. Kan ik het schilderij nu beoordelen? Heb ik nu goed gekeken? Ik weet het niet. Was het schilderij een sollicitant, ik zou hem door het gesprek, ondanks de eerste indruk, niet aannemen. Desalniettemin was het een aangenaam gesprek.