Toen ik voor de eerste maal zo'n barokkerk in Zuid-Duitsland bezocht, was ik nog onder de indruk. Hoe oud was ik? Veertien jaar? Dan mag je nog onder de indruk zijn van zo'n kerk. Uiteindelijk is het daarom ook te doen: elke vierkante millimeter moet in zo'n kerk meehelpen de bezoeker klein te maken onder het geweld van pracht en praal. Het beoogt een totale explosie van glans en glitter. Blingbling. Ik had snel door dat al deze kerkelijke kunst kunstmatig was. Het goud was geen goud, het koude marmer warm als hout. Goedkope illusie.

Nee, ik ben in de kern calvinistisch. Geen franje, geen tierlantijntjes, minder is meer. Misschien is mijn esthetiek ook erg Nederlands: de rechte lijn van de horizon, de leegte van de polder, de ruimte om in te vullen.

Maar ook de hypocrisie van het calvinisme: men kleedt zich sober, maar laat ondertussen wel zien hoe kostbaar de kleding is. Vertaald naar mijn esthetiek: daar waar men streeft naar eenvoud en leegte, daar moet alles wat wel zichtbaar en hoorbaar is, temeer van waarde zijn, ertoe doen. Ik houd van hypocriete kunst.

Toch ben ik hier niet rigide in, zeker niet als het om muziek gaat. Toeters en bellen ontbreken niet in veel muziek waar ik van houd. Maar dat is gemakkelijke muziek, muziek die zo gemaakt is, dat je als luisteraar niet je best hoeft te doen om onder de indruk te raken. De componist verstaat zijn vak en weet hoe hij de luisteraar bij de lurven moet grijpen. Dat kan ik evenzeer op waarde schatten, zolang het maar niet te voorspelbaar wordt.

Echte rijkdom zit voor mij in de ruimte, in de afwezigheid van opsmuk en effectbejag. Daar mag je zelf creatief worden, het kunstwerk werkt als katalysator om gedachten en emoties tevoorschijn te laten komen. Kunst die niet klein maakt of verheft, maar die de toeschouwer en luisteraar een kant van zichzelf laat ontdekken. Zoals de calvinist niet meer via een priester onderhandelt met de Grote Kunstenaar, maar zelf een relatie aangaat door het boek in zijn eigen taal te lezen. Ik hoef niet in gesprek met de zieleroerselen van de schrijver of de schilder, maar ik wil in gesprek met zijn werk, of dat nu dankzij of ondanks zijn biografie tot stand gekomen is.

Zo zou ik het willen. De werkelijkheid is weerbarstiger.