Een samenleving is per definitie multicultureel. Daarvoor hoeven geen mensen met andere geloofsovertuigingen uit andere werelddelen te komen. Wanneer ik de muziek, de omgangsvormen en het taalgebruik van mijn blanke Nederlandse buren hoor, weet ik, dat we een groot verschil in cultuur hebben. Dat is geen probleem, we zijn vriendelijke tegen elkaar en wanneer de nood aan de man komt, staan we voorelkaar klaar.

Het is maar op wat voor schaal we wensen te kijken. Ook binnen een huwelijk kan sprake zijn van verschil in cultuur, of in een dorpsgemeenschap, of op een sportvereniging. Overal waar mensen zijn zul je verschilllen in cultuur kunnen tegenkomen.

Een samenleving heeft ook verschillende culturen nodig. De veranderingen die we vooruitgang plegen te noemen zijn niet zelden een gevolg van verschillen in cultuur. Debat, conflicten, ruzies enz. zijn gezond, zolang ze maar plaatsvinden op basis van gelijkwaardigheid, zolang er geen doden en gewonden vallen. Het zijn juist de mensen die alle mensen uniform willen maken, die alleen maar mensen van gelijke cultuur willen, die een maatschappij star maken. In het ergste geval vindt er een hang naar culturele zuiverheid plaats waarbij alles wat als onzuiver gebrandmerkt wordt als een gezwel verwijderd moet worden. Nog steeds zijn er plekken op de wereld waar dit plaatsvindt ondanks de lessen van de geschiedenis. Waar een dergelijk totalitair systeem kan heersen is geen samenleving meer, want er wordt niet meer geleefd.

In de zesde eeuw voor Christus was de westkust van het huidige Turkije gekoloniseerd door Grieken. Enkele eilanden voor de kust en een groot deel van het vaste land heette Ionië. Het gebied tussen de bergruggen en de zee was zeer vruchtbaar en er ontstond een levendige handel. Men zou het een knooppunt kunnen noemen tussen verschillende culturen: Azië was over land te bereiken, het Midden-Oosten, Afrika en het zuiden van Europa over zee. Mensen met verschillende achtergronden kwamen met elkaar in contact. Verschillende politieke systemen, verchillende godsdiensten, verschilledne normen en waaren, verschillende manieren van denken. Het is niet verwonderlijk dat de Grieken in Ionië, geconfronteerd met zoveel diversiteit, gingen nadenken over hun eigen identiteit. Ionië was zeer welvarend geworden door de handel en rijke mensen hebben doorgaans meer tijd om na te denken; tijd hebben om na te kunnen denken is vaak een luxe.

Het is mogelijk dat dit mede aan de basis heeft gelegen voor een nieuwe vorm van denken. De geboorte van filosofie en wetenschap in deze tijd zou wel eens een bijprodukt kunnen zijn van het relativisme van de Ioniërs. Waar zoveel mensen met verschillende culturen samen moeten leven en werken kan de twijfel aan gebaande paden ontstaan. Wat is nu de juiste manier om tegen het leven aan te kijken? Is er eenheid achter de verscheidenheid? Zo ja, waaruit bestaat deze eenheid dan?

Nederland zou door het multiculturele drama in een identiteitscrisis zijn geraakt. Nederlanders, ten prooi aan modern relativisme, zouden niet meer weten wat hun identiteit is. Dat is mooi, dat is geweldig, laten we hard lachen en het omarmen. Ik weet niet waartoe het zal leiden, maar ik hoop dat aan het einde van het drama een luid applaus kan opstijgen omdat de actoren zo goed gespeeld hebben (dat ene kamerlid met zijn kitscherige spel kan natuurlijk rekenen op veel boe-geroep). Wie weet waar de komst van al die mensen uit het Oostblok en Afrika toe zal leiden. Hoe zal deze tijd in de toekomst in de geschiedenisboeken terecht komen? Zal er een nieuwe manier van denken ontstaan? Ach, de mensheid is een klucht.