Gustav Adolph Hennig (1797-1869)
Lesendes Mädchen (1828)

Het portret van Gustav Adolph Hennig is voor mij niet zozeer een portret van een meisje als wel een portret van een lezeres. Het is de soberheid van de afbeelding die mij aantrekt. De donkere leegte van de achtergrond, de afwezigheid van decorstukken. Het plaatst de afgebeelde persoon in het opvallend gekleurde kledingstuk nadrukkelijk op de voorgrond. Ondanks de felle kleur is het portret zeer introvert. Er is geen nadruk op de vrouwelijkheid van de gepotretteerde, integendeel. Het boek lijkt gespiegeld te worden in het kapsel, door de kleur, maar ook door de scheiding die nagenoeg een rechte lijn met het midden van het boek maakt.

Wie is het? De titel van het schilderij geeft geen uitsluitsel en ik weet niet of het bij kunsthistorici bekend is. Wellicht ging het Hennig ook niet om de afgebeelde persoon, maar meer om een universeel portret van 'een lezend meisje'. Het schilderij vertelt ons niets over het meisje. Wat was haar komaf? In welke tijd leefde zij? Zelf heb ik door de kleding vage associaties met de vijftiende eeuw, Italië, maar ook met Dürer (maar ik heb geen (kunst)historische kennis om hier iets zinvols over te beweren).

Wat leest zij? Dat is evenmin duidelijk, maar door de gevouwen handen die losjes op een opgetrokken knie rusten en door het zwart van het boek, is mijn eerste indruk een religieus boek. Een gebedenboek of een bijbel wellicht, de schilder vond het schijnbaar niet belangrijk om het te vermelden, we mogen het zelf bedenken. Het kan dus net zo goed om 'het boek' gaan.

Natuurlijk kijk ik met eenentwintigste eeuwse ogen en wil ik de afbeelding uit een religieuze sfeer halen. Toch kan ik er niet om heen dat het schilderij een devote uitstraling heeft. De neergeslagen blik, de gevouwen (gekruiste) handen, de leeshouding in het algemeen, alles heeft een deemoedige houding. Of toch niet. Misschien verbeeld ik het mij, maar het meisje heeft iets schuchters, achter de samengeperste lippen lijkt nog iets van een glimlach verborgen te zitten.

Nee, het gaat hier niet om de persoon van het meisje, het schilderij gaat ook niet over het boek dat zij leest. In mijn ogen wordt hier een beeld geschetst van het karakter van het lezen zelf. Het lezen als een religieuze, ascetische handeling, een zich terugtrekken uit de wereld, de verinnerlijking van een gelezen werkelijkheid.