Het is bijna de perfecte biografie, Friedrich Nietzsche. Chronik in Bildern und Texten. In ruim achthonderd bladzijden is materiaal bijeengebracht over leven en werk van Friedrich Nietzsche, het lijkt mij een dankbaar startpunt voor elke schrijver die een biografie van Nietzsche zou willen schrijven (het staat ook aan de basis van mijn reeks de eeuwige terugkeer). Voor wie geen toegang heeft tot alle bronnen is het een ware schatkamer. Naast vele brieven van Nietzsche zelf, staan er ook brieven aan Nietzsche en brieven van vrienden en bekenden onderling in. Ook vind ik er recensies van Nietzsches werk, informatie over theaterbezoeken, de boeken die Nietzsche las of in ieder geval leende uit de universiteitsbibliotheek van Basel. Dat alles verrijkt met een enorme berg beeldmateriaal. Neemt hij zijn intrek in een hotel, staat er wel een oude foto van dat hotel uit hetzelfde jaar of in ieder geval uit de periode. Komt Nietzsche per trein aan in een stad, dan wordt dit meteen geïllustreerd met een foto van het station. Of de foto's en schilderijen geven een beeld van de personen die hij ontmoet, het landschap waar hij doorheen trekt. Natuurlijk is het niet voldoende voor een biograaf, de biograaf zal alle brieven, werken en nagelaten manuscripten willen lezen. Bovendien zal hij ook moeten selecteren, interpreteren en duiden. Ik lees het boek min of meer synchroon met Friedrich Nietzsche. A Philosophical Biography van Julian Young en het is zeer boeiend om daarin een paar hoofdstukken te lezen en vervolgens over te schakelen naar de Chronik en te ontdekken hoe Julian Young het materiaal naar zijn hand heeft gezet.

Jammer is wel dat al het beeldmateriaal in zwart-wit afgedrukt is. Voor de foto's uit die tijd kan ik me dat voorstellen, maar als het om schilderijen of andere gekleurde bronnen gaat, is dat te weinig. Gelukkig beschik ik dan over internet. Wanneer Nietzsche op een zondagochtend vanuit Lugano in een brief aan Malwida van Meysenbug schrijft over schilderijen die hij gezien heeft, dan beschik ik over de luxe om binnen een paar minuten op mijn laptop te zien over welk schilderij hij schreef. Natuurlijk is het zien van een schilderij op een beeldscherm iets anders dan er voor staan, maar het geeft toch een indruk.

Am Freitag, bei trüben regnerischen Wetter, ermannte ich mich um Mittag und ging in die Gallerie des Palazzo Brignole; und erstaunlich, der Anblick dieser Familienporträts war es, welcher mich ganz heraushob und begeisterte; ein Brignole zu Pferd, und in's Auge dieses gewaltigen Streitrosses der ganze Stolz dieser Familie gelegt – das war etwas für mein deprimirtes Menschenthum! Ich achte persönlich van Dy[c]k und Rubens höher als alle Maler der Welt. Die andere Bilder liessen mich kalt, ausgenommen eine sterbende Cleopatra von Guercino.

KSB 5, 236

Anthony van Dyck (1599-1641)
Marchese Antonio Giulio Brignole-Sale

Giovanni Francesco Barbieri, Il Guercino (1591-1666)
The Death of Cleopatra (1648)