«   i   »

1662

26 mei 2018

Boven mijn kinderbed had mijn vader een boekenplankje opgehangen. Daar stonden de boeken waaruit mijn moeder me voorlas voor het slapen gaan. Hoe oud ik was, dat weet ik niet meer, maar op een dag moet ik staand in mijn bedje de boeken geordend hebben. Van links naar rechts, van groot naar klein en later ook van rechts naar links, van groot naar klein. Misschien op een dag de kleinste boeken in het midden en naar links en rechts oplopend in grootte. Vanaf die tijd moest er orde zijn in mijn boekenverzameling.

Toen ik van mijn zakgeld boeken begon te kopen – zo aan het einde van de lagere school en het begin van de middelbare school – had ik een voorkeur voor seriewerken. Seriewerken stonden immers mooi in de kast, het gaf rust. Deeltjes uit de reeks Prisma Klassieken, maar ook de blauwe banden met de verhalen van Jules Verne en de rode met Paul d'Ivoi. Het waren boeken waarin ik me als jongeling kon verliezen.

Langzaam maar zeker verschoof echter mijn belangstelling van boeken naar muziek. Ik begon langspeelplaten te kopen en kopieerde geleende lp's van de bibliotheek op cassettebandjes. Die collectie breidde zich in rap tempo uit en om het overzicht te bewaren begon ik een kaart­systeem. Elke lp en cassette kreeg een kaart, alfabetisch gesorteerd op naam van de componist. Het voordeel was onder andere dat ik niet alle informatie op de beperkte ruimte van een cassette­bandje kwijt hoefde, die informatie kwam nu op het kaartje. Elk onderdeel kreeg een nummer, gebaseerd op de geboortedag van de componist. Zo kreeg Mozart het nummer 17560127 gevolgd door een serienummer 001, 002, 003 enzo­voort. Aan de hand van die nummers kon ik dan mijn collectie historisch rangschikken, met als bijkomend voordeel dat ik zo de geboorte­datums van de componisten me als vanzelf eigen maakte.

Na mijn studie, in de tijd van verkering, huwelijk, werk en vaderschap, raakte mijn kaartsysteem langzaam maar zeker in onbruik. Eigenlijk wist ik heel goed wat ik in huis had. Cd's kwamen in de plaats van lp's en toen de cassetterecorder het opgaf, de computer zijn intrede deed, besloot ik op een dag alle lp's en cassettebandjes weg te doen. Daarmee was ook het kaartsysteem overbodig geworden en verdween in een vuilniszak.

Ondertussen begon het zwaartepunt weer te verschuiven, ditmaal van muziek naar lezen en boeken. Mijn boekencollectie breidde zich gestaag uit en daarmee het probleem van het ordenen. Ik wist wel hoe ik het wilde hebben, maar dat zou een tijdrovende klus worden, dus bleef ik bij de thematische ordening: Nederlandse literatuur, vertaalde literatuur, religieuze werken, filosofische werken, geschiedkundige werken enzovoort en binnen elk thema een alfabetische ordening op naam van de auteur. Zoals elke boekenverzamelaar weet, een perfecte rangorde in je kast bestaat niet. Altijd zijn er boeken die op verschillende plekken thuis horen en altijd zijn er weer boeken die een uitzondering vormen. Gek kun je ervan worden.

Sinds ik weer alleen woon en mijn eigen ruimte kan inrichten, staan orde en rust weer centraal. Alleen de kinderen mogen dat doorkruisen. Ook had ik de tijd om mijn boekencollectie nu eens zo in te richten zoals ik dat al zo lang had willen doen. Daartoe had ik eerst een lijst gemaakt van alle boeken die in aanmerking kwamen (dus niet encyclopedieën, woordenboeken en dergelijke; en ook niet het rijtje schaakboeken). Als uitgangspunt nam ik het oude kaartsysteem in gedachten. Alle primaire werken zouden worden geordend op geboorte­jaar van de auteur (al was het maar bij benadering, zoals bij de werken uit de klassieke oudheid) en, indien bekend, de geboortedatum. Bij meerdere boeken van een auteur worden de boeken op jaar van publicatie gerangschikt. Alle secundaire literatuur wordt geplaatst bij het onderwerp. Boeken over de Middeleeuwen tussen de Romeinen en de auteurs uit de Middeleeuwen. Boeken over een auteur achter de primaire werken van die auteur, boeken over een boek achter het betreffende werk. Het werkte perfect en het aantal twijfelgevallen viel te overzien. Ook het aantal auteurs waarvan ik geen geboortejaar heb kunnen vinden viel mee. Eindelijk had ik de ordening die ik wilde, als ik nu mijn oog over mijn boekenkast laat gaan, heb ik het gevoel een reis door de tijd te maken. Wat ik ooit als kleuter begonnen was, had nu zijn perfectie gevonden.

Waarom die behoefte aan orde en rust in mijn boekenkast? Waarom überhaupt die behoefte aan orde en rust? Menigeen zou mij om die behoefte ergens in het autistisch spectrum willen indelen (schijnbaar is de behoefte aan orde en rust heden ten dage een afwijkende behoefe). Een vriend bracht mij een ander antwoord toen hij terugkwam van een rondreis door Japan. Hij vermoedde achter het gedisciplineerde en ordentelijke uiterlijke leven in Japan een zeer onrustige innerlijke wereld. Ik herkende dat. Een opgeruimd huis is een teken van een opgeruimde geest, zegt men wel eens, maar in mijn geval gaat dat niet op. Ik beschrijf mijn gedachtenwereld als een flipperkast waarbij ik manmoedig probeer zeven balletjes hoog te houden en niet op tilt te slaan. Schrijven is ordenen, dat geldt voor veel schrijvers en zijn boeken daar niet bij uitstek het resultaat van? Wanneer ik naar mijn boeken­kast kijk weet ik, ik ben niet de enige. Al die boeken, al die verhalen en gedichten, al die filosofieën en levensbeschouwingen, zijn die niet ook het resultaat van een rusteloos zoeken naar een juist en mooi formuleren van vragen en antwoorden? Ooit hoop ik daar mijn eigen versie aan toe te voegen en ik weet nu al de plek waar dat boek eventueel zal komen te staan.