Jan-Willem Lubbers

2022

#1895   album (7)

Heidestein, 14 juni 2022

1870 (6)   1836 (1)   6.8.2022

#1894   zonder context (112)

«Het is een twijfelachtig voorrecht van onze tijd dat we verschillende nieuwe woorden hebben moeten vormen om de grootschaligheid van de destructie uit te drukken waartoe onze soort in staat blijk: homo sapiens destruens
Ton Lemaire Tegen de tijd. Kanttekeningen bij onze wereld, 129

«Als je maar vaak genoeg hetzelfde denkt, wordt het vanzelf echt.»
Marian Donner Zelfverwoestingsboek, 46

«Als de wereld je blijft vertellen dat je niet goed genoeg bent, niet gezond, glad, fit, productief, positief of zen genoeg, wordt het tijd om je af te vragen wat er in godsnaam is misgegaan in die wereld.»
Marian Donner Zelfverwoestingsboek, 18

«Wat we tegenwoordig als vrijheid beschouwen is vooral de vrijheid om te werken en te consumeren.»
Marian Donner De grote weigering, 40

«In plaats van een gecompartimenteerde, graduele benadering van rechtvaardigheid, hebben we een andere, wellicht revolutionaire manier van denken nodig die echte Rechtvaardigheid ziet als iets dat alleen bereikt kan worden als ieder mens in de ogen van ieder ander kan kijken en menselijkheid ziet.»
Nadia Harhas Hoop op een revolutie of een revolutie van de hoop? in: Nexus nummer 89, 128-129

«Verdriet is de tol die je betaalt voor liefde.»
Ineke Swanevelt in: Coen Verbraak Twee jaar lang hebben we een geweldig feest meegemaakt in: NRC zaterdag 11 juni & zondag 12 juni 2022, 31

«Herinnering is de getrouwe reconstructie van wat een leven eerder nooit zo is gebeurd.»
Frida Vogels De harde kern. Met zijn drieën, 23

1889 (111)   1142 (1)   31.7.2022

#1893

Goedemorgen, gaat het wel goed met u?
Ik had iemand horen aankomen en aan de snelheid van de voetstappen ingeschat dat het waarschijnlijk om een jogger ging die me wel voorbij zou snellen. Maar ze hield in.
Jahoor, hoezo?
Ze maakte pasjes alsof ze nog aan het rennen was, maar ging nu over in een wandeltempo. In een oogwenk zag ik hoe karig gekleed ze was voor zo'n koude ochtend. Waar ik zelf een trui en een winterjas droeg, droeg zij slechts gympen, een te kort zwart broekje en een topje.
U loopt zo langzaam en gebogen en ik zag u al eerder ergens stilstaan, ik begon me af te vragen of het wel goed gaat met u.
Ik moest denken aan een filmpje op televisie van een meneer die met een fiets aan de hand op een kruispunt vaag om zich heen kijkt en dat er dan een jonge vrouw op een terras opstaat om die meneer te helpen. Hoe dementie te herkennen was de boodschap. Maakte ik nu al een demente indruk?
O, ik ben soms wat in gedachten en ik sta wel eens stil om te luisteren naar de geluiden van de natuur, niks aan de hand hoor.
En waar denkt u dan aan, als ik zo vrij mag zijn?
Ze liep nu naast me en ik vroeg me af of ik dat wel prettig vond. Het was vooral haar luide stem die me ergerde. Normaal gesproken zou ik een afwerende houding aannemen wanneer ik geen behoefte aan een gesprek heb, maar ik liet me kennen als een man van vlees en bloed, ze was mooi en had ondanks haar stem iets intrigerends.
Weet u, ik heb mijn leven omgegooid, ik wil mensen helpen, vervolgde ze als verklaring voor haar vragen. Mensen luisteren te weinig naar hun innerlijke stem, naar hun intuïtie, hun gevoel.
O mijn god, dacht ik, zo één, heb ik weer.
Ach, zei ik, hoe is dat zo gekomen?
Ik had meteen spijt van mijn vraag, maar ja, ze had wel erg mooie benen.
Ze begon een verhaal over haar gescheiden ouders, over haar moeilijke kindertijd en rampzalige adolescentie. Ze had na haar studie nog gewerkt, maar ze was depressief geworden, totaal geen energie en levensvreugde meer. Ze was nog geen dertig en al voor honderd procent afgekeurd!
Ik zag de rand van haar billen onder het broekje vandaag komen. Waarom ben ik een man, dacht ik, waarom moeten wij mannen opgewonden raken van teveel zichtbare vrouwelijke huid?
Maar ik heb healingen gedaan, mijn leven getransformeerd, ging ze verder terwijl ze in de verte staarde. Ik heb veel gelezen, ik ben heel gezond gaan eten, ik ren nu elke dag vele kilometers en ik mediteer. Weet u, de mensen zijn veel te rationeel, ze moeten weer meer naar hun gevoel gaan luisteren. Ik help nu mensen om weer bij zichzelf te komen, dat ze weer harmonie vinden, één worden.
Ik liet een stilte vallen.
Wilt u mijn website zien? Heeft u uw telefoon toevallig bij u?
Ik bleef staan en aarzelend, achterdochtig pakte ik mijn telefoon. Was het hier om begonnen? Zou ze er nu zo meteen met mijn telefoon vandoor gaan?
Ze liet me haar website zien terwijl ze tegen me aan leunde om mee te kijken, haar gezicht was nu dichtbij, ik kon haar ruiken. Ik zag een mooi vormgegeven website, met een blog, verhalen over haar persoonlijke geschiedenis en hoe alles weer goed gekomen was, en vooral heel veel foto's van haarzelf, ook foto's waarbij ik me afvroeg of ze wel door de censuur van facebook zouden komen.
Ik heb mijn lichaam weer leren accepteren, ze wees naar zichzelf op een foto.
Mooi hoor, zei ik.
Weet u wat ik nou zo leuk vind aan u, zei ze terwijl ze weer afstand nam, u kunt goed luisteren, u hebt me helemaal niet onderbroken, zoals mannen vaak doen.
Ik glimlachte.
Weet u waar ik nu zo benieuwd naar ben? Wat u nu voelt, wat uw intuïtie u zegt. Wat komt er spontaan in u op?
Dat wil je echt niet weten.
Jawel, u kunt me vertrouwen en we zijn hier met maar z'n tweetjes, niemand die het hoort.
Nee, nee, dat wil je echt niet weten.
Kom kom, het begint met vertrouwen, ze keek me blij stralend aan en ik vroeg me af wat dat het dan was dat zou beginnen met vertrouwen.
Oké, zei ik, omdat je zo aandringt. Maar je moet niet schrikken hoor.
Ik liet opnieuw een stilte vallen om een aanloop te kunnen nemen.
Mijn gevoel zegt me dat ik je wil kussen, dat ik dat topje en broekje van je lijf wil scheuren en dat ik je hier ter plekke wil nemen omdat mijn intuïtie me geil maakt als ik jou zie en me influistert dat ik me moet voortplanten met een mooie, gezonde jonge vrouw.
In de seconden die volgden keek ik haar vooral maar niet aan. Ergens kwaakte een eend.
Godverdomme, viespeuk, jullie mannen zijn ook allemaal hetzelfde. Ze rende weg zo hard ze kon, terwijl ze nog een hardgrondig gemeend klootzak eruit perste.
Ik keek haar na, weliswaar niet geheel verrast dat ons gesprek zo plotseling eindigde, maar ik had haar nog gerust willen stellen, dat ze zich geen zorgen hoefde te maken, omdat ik geleerd heb me te beheersen en dat het ook goed is om zo nu en dan naar je verstand te luisteren, dat ik verstandig genoeg ben om mijn driften in te tomen en haar met rust te laten, dat ik wel de laatste ben die iemand iets zou willen aandoen.
Weer alleen vervolgde ik mijn wandeling. Goddank eindelijk weer alleen.

28.7.2022

#1892

Soms zeg ik het luidop: ik ben het zat.
Wat ben je zat?
Alles.

Vaak word ik dan aangekeken alsof ze me al aan de hoogste tak van een boom zien hangen. Nee, wees niet bang, ik ben vader, ik zou dat mijn kinderen nooit aandoen. En als ik niet vader zou zijn? Ook dan niet, daar ben ik veel te laf voor. Maar wanneer ik op een avond naar bed zou gaan, in slaap zou vallen om nooit meer wakker te worden, dan zou ik daar geen bezwaar tegen hebben. Dat zou ook niet kunnen, want dan zou ik er – o, dat fascinerende woordje 'er' – niet meer zijn om bezwaar te maken, laat staan om te weten dat ik er niet meer ben, ik zou mezelf, de wereld, de herinneringen en verwachtingen niet meer kunnen missen, omdat ik er niet meer ben om iets te missen.
Uitgeblust. Opgegaan in de mist. Weggeslopen.

Als iemand mij dan vraagt wat ik verwacht na mijn dood, antwoord ik meestal: waarschijnlijk hetzelfde als voor mijn geboorte.
Niets dus. Nada. Niente.

Misschien een herinnering aan mij van een enkeling, maar ook dat zal ik dan niet weten. Sowieso is dat hele ik maar een constructie, een samenloop van omstandigheden, een brein dat fopt. Een schitterend ongelukje en het mooiste is, dat het dat van zichzelf kan zeggen, dat mijn hersenen een ik kunnen construeren en dat dat ik kan zeggen dat het door zijn hersenen wordt geconstrueerd.
Een Droste-effect? Een roze olifant? Een slang bijtend in eigen staart?

Van een auto kun je nog zeggen dat het uit onderdelen gemaakt is en dat je het resultaat kunt zien, horen, ruiken en dat je kunt zeggen: hé, een auto. Het ik is slechts een denkervaring, een leegte, een mogelijkheid. Een holle ruimte waar wat wind doorheen waait zoals in het tweede hoofdstuk van de Zhuangzi zo mooi is verwoord.

«'Maar zodra het begint te waaien, beginnen alle openingen te galmen. Heb je nooit dat loeien gehoord? Over de kimmen en toppen van bergen en heuvels, door de gaten en holtes van reusachtige bomen – die zijn net als neuzen, monden en oren, als klokken, bekers en vijzels, als kuilen en scheuren. Ruisend, fluitend, sissend, suizend, zuchtend, huilend, lachend, klagend, klinkt eerst hun zang: "Hoe!" En daarna: "Ha!" Een briesje maakt een kleine harmonie, een orkaan schept een grote symfonie; en als de grote winden stoppen, dan zijn de holtes stil. Heb je nooit al dat zwaaien en trillen gezien?'
'Al die holtes, die maken dus de blaasmuziek van de aarde. Schalmeien en fluiten, die maken de blaasmuziek van de mensen. Maar mag ik vragen wat dan de blaasmuziek van de hemel is?' vroeg Ziyou.
Ziqi sprak: 'Het blazen [van de wind] is nooit hetzelfde, maar maakt ieder ding tot iets eigens. Zo krijgt alles zijn plaats. Maar degene die de opwinding teweegbrengt, wie is dat?'»
Zhuang Zi De volledige geschriften, 55 (vertaling Kristofer Schipper)

Maar degene die de opwinding teweegbrengt, wie is dat? Dat is hier de hamvraag. Ik vermoed dat het antwoord te vinden is in de eerste karakters van de Laozi.

Het is een grappig beeld, mensen als holle ruimtes waar wind doorheen blaast en omdat elke holle ruimte anders gevormd is, maken ze allemaal een ander geluid. Allemaal andere meningen, opvattingen, gedachten, principes, allemaal wind die door een leegte blaast. Wanneer ik naar buiten ga en mensen zie en denk, het zijn maar holle ruimtes waar een wind doorheen blaast, dan heb ik een binnenpretje, dan word ik vrolijk in mijn eigen holle ruimte.

Maar, hoe dan ook, ik ben het zat. Alles. Ik, wij zullen nog even door moeten. Totdat mijn lichaam ermee ophoudt en dan zal ik mezelf niet missen.
Ik was er toch al niet.

18.7.2022

#1891

«Momenteel wordt de mens beschouwd en behandeld als niet meer dan een homo economicus en het leven als een survival of the fittest. Wie nu onderdoor dreigt te gaan aan die strijd, dient het dan ook zelf maar uit te zoeken. Al dan niet met therapie, medicijnen, sport, voeding of een lange wandeling in het bos. Hem wordt verteld dat hij realistisch moet zijn. Dat hij zelf een vorm van zingeving dient te formuleren. Alsof dit alleen zijn probleem is.
De toename van psychische aandoeningen, het feit dat depressie wereldwijd volksziekte nummer één is, gaat ons echter allemaal aan. Het is als het ware een wond die de samenleving als geheel is aangebracht. En de vraag hoe we daarmee om moeten gaan is er daarom een die aan iedereen moet worden gesteld. Niet in de laatste plaats ook aan degenen die het wel redden, al dan niet met behulp van veel sport en yoga, de winnaars van deze samenleving dus. Want uiteindelijk zijn het niet de mensen met mentale problemen die een andere mindset moeten krijgen, maar de mensen die geestelijk gezond zijn.
Het enige verschil tussen gekken en normale mensen, zei Freud, is dat de eerste groep een barrière mist – een verdediging tegen de wereld om ons heen. Het wordt tijd die verdediging te doorbreken. En dat zogenoemd normale mensen een realitycheck krijgen.»
Marian Donner Zelfverwoestingsboek, 77-78

17.7.2022

#1890   honderd woorden (29)

Hij bleef maar beweren dat het achter de horizon verdween. Ik had het al meermalen uitgeprobeerd, maar er waren steile hellingen en vertragende bochten en altijd dat stromende water. Ik verbaasde me over de schitterende vergezichten en de eindeloosheid. Nimmer had ik het bereikt, laat staan het begin. Verzet je nou niet, zei hij, laat je onderdompelen, het is mooi achter de horizon. Ik stelde voor om ons samen niet te verzetten. Hij aarzelde, maar stemde uiteindelijk in. We trotseerden de hellingen en scherpten de bochten, we verpoosden bij de vergezichten en proefden van de eindeloosheid. Totdat we samen vielen.

1887 (28)   1803 (1)   30.6.2022

#1889   zonder context (111)

«Als je op zoekt [sic!] bent naar een waarachtig begrip van de ander is dit de enige manier om dat te bereiken: door te accepteren hoe die ander jou ziet.»
Jannah Loontjens Als het over liefde gaat. Literaire pelgrimage in Umbrië, 115

«Als je bedenkt hoe verschillend relaties en liefdes zijn, altijd weer door unieke combinaties van unieke individuen gevormd, is het wonderlijk hoe eenvormig en dominant de opvatting is dat een goede liefdesrelatie een langdurig, trouw, samenwonend verbond hoort te zijn.»
Jannah Loontjens Als het over liefde gaat. Literaire pelgrimage in Umbrië, 75

«Hoe kom je zo ver dat je vrijheid vindt in de de herhaling, mogelijkheid in de beperking, veelheid in het minimale?»
Virginie Platteau Hoe luidt de stilte? Een kleine filosofie van de stilte, 43

«Stilte is een moment van verticale tijd.»
Virginie Platteau Hoe luidt de stilte? Een kleine filosofie van de stilte, 35

«Stilte laat zich niet dwingen, echte stilte overkomt je.»
Virginie Platteau Hoe luidt de stilte? Een kleine filosofie van de stilte, 26

«Onze huidige levensstijl lijkt wat op een trechter waarmee we ons als foie gras-ganzen laten volgieten met geluiden, tonen en signalen, woorden, muziek en informatie.»
Virginie Platteau Hoe luidt de stilte? Een kleine filosofie van de stilte, 22

«De grote Indiase wijsgeer Ramana Maharshi zei dat de stilte 'oneindig welsprekendheid' is.»
Duane Elgin Houd het simpel! Rijk van binnen, eenvoudig naar buiten, 127

1894 (112)   1883 (110)   1142 (1)   7.6.2022

#1888

Onlangs sprak ik weer met E. E. is antroposofe en gelooft in een spirituele werkelijkheid. Althans, voor haar is het geen geloof, voor haar is die werkelijkheid onomstotelijk de enige juiste, voor haar is die werkelijkheid werkelijkheid. Soms ben ik jaloers op mensen als E., omdat ze alles vanuit hun overtuiging kunnen verklaren. Toen ik een keer vertelde dat ik zo moe in mijn hoofd was, verklaarde zij zonder enig teken van ironie dat er ook wel veel ijzer in de lucht zat.

Mensen als E. zijn onuitstaanbaar zelfgenoegzaam. Je kunt geen gesprekken met ze voeren omdat ze geen twijfel meer kennen, behalve dan als de twijfel in hun dichtgetimmerde wereldbeeld past. Een andere keer zei E. tegen me, dat ze zich natuurlijk niet liet vaccineren, dat als ze corona zou krijgen, dat het dan maar zo moest zijn en dat ze zich er bij neer zou leggen, het zou haar lot zijn. Toen ik opperde dat datzelfde lot haar nu een vaccinatie aanbood en vroeg of ze daar dan geen gebruik van zou maken, zag ik even een moment van twijfel. Ik had binnen haar wereldbeeld een andere optie gesuggereerd en dat werd een moment aanvaard.

Mensen als E. vragen maar zelden naar jouw wereldbeeld en ik was dus aangenaam verrast toen ik haar onlangs weer sprak en ze vroeg hoe ik dan naar de wereld keek. Nee, ze vroeg hoe ik naar de werkelijkheid keek. Ik vertelde haar dat ik slechts vermoedens had, dat ik geen behoefte heb om een sluitende kijk op de werkelijkheid te hebben, dat ik graag het mysterie in stand houd en dat ik het leven niet mysterieuzer wil maken dan zij al is. Dat ik geen reden zie om te geloven dat er een spirituele wereld achter de zintuiglijke wereld schuil zou gaan, maar dat ik eerder denk dat we voortdurend in onze hersenen door een caleidoscopische bril naar die zintuigelijke wereld kijken, door onze opvattingen, concepten, cultuur, geloof enzovoort. Dat we een wereldbeeld voor de werkelijkheid plaatsen. Wat de boeddhisten en andere religies verlichting noemen is waarschijnlijk het afzetten van die bril. Maar die bril vormt ook onze persoonlijkheid, ons zelf en dat ik er moeite mee heb om dat te verliezen en dat ik daarom geen boeddhist ben. Maar dat ik wel probeer de bril doorzichtiger te maken door te beseffen dat ik mijn werkelijkheid construeer, diffuus maak en dat het niet zoveel zin heeft om steeds maar weer aan die caleidoscoop te draaien om weer een nieuwe constructie zichtbaar te maken. Tegelijkertijd vind ik dat die bril het leven ook kleur geeft, spannend maakt. Ik vraag me wel eens af of ik mijn zelf, mijn bril moet verliezen om de werkelijkheid echt te zien, proeven, ruiken, horen, voelen of dat ik mijn zelf juist verlies in die kleurrijke wereld die ik voortdurend construeer. Eigenlijk denk ik dat het allemaal niet zoveel uitmaakt, zolang je je maar bewust bent van die bril, want zodra je je daar bewust van bent, begint die bril zijn betekenis te verliezen en wordt de wereld ineens een stuk stiller. Mijn hele leven ben ik al geïnteresseerd in de brillen die anderen dragen, mijn boekenkast is wat dat betreft een verzameling brillen en schrijvers zijn maar al te vaak opticiens. Een boek lezen is dan het opzetten van een bril, waardoor je soms scherper gaat kijken en hoe mooier het caleidoscopische beeld, hoe mooier de kleuren, hoe mooier de vormen, des te mooier het boek. (Ik constateerde dat ik best ingenomen was met de caleidoscooop als metafoor.)

E. was even stil na mijn monoloog en ik voegde er snel aan toe, dat mijn verhaal natuurlijk paradoxaal is, want mogelijk is mijn wereldbeeld ook niet meer dan een bril waardoorheen ik kijk. Dat zelfs het ik waarschijnlijk een constructie is, dat we ook van buiten naar binnen kijken door een bril. En wat te denken van buiten, binnen en kijken? Komt het uiteindelijk allemaal niet op hetzelfde neer?

E. keek op haar horloge en ontdekte ineens dat ze er nog vandoor moest, ze moest nog naar de winkel voor het avondeten. Het leek mij de enige juiste reactie, ik had zelf ondertussen ook trek gekregen.

31.5.2022

#1887   honderd woorden (28)

Waar het mij om gaat is dat we dat hele idee, dat platonische idee van transcendentie loslaten. Dat er een andere wereld is achter de horizon waarnaar gestreefd dient te worden, een wereld die een belofte inhoudt, een beloning voor ons harde streven, ons harde werken, onze pogingen een beter mens te worden. Of het nu een religieuze of een politieke overtuiging is, of de overtuiging dat economische groei alles beter maakt, dat is me om het even. Wanneer we de idealen als ballonnen laten wegvliegen op de wind, zal dat ruimte geven, stilte, leegte en heel veel nieuwe mogelijkheden.

1890 (29)   1860 (27)   1803 (1)   29.5.2022

#1886   marginalia (10)

Niet elke vraag heeft een antwoord (nodig). Antwoorden hebben evenmin altijd een vraag. Reageren hoeft niet altijd, het gaat erom hoe en wanneer we onze gedachten uiten.

In een tijd waarin mensen zoveel kunstmatige geluiden produceren is het een kunst om de stilte weer te vinden. Waardeerden mensen stilte maar meer, maar het heeft alle schijn dat tegenwoordig stilte slechts geleerd kan worden.

Uiteindelijk vecht je je eigen gevecht. Mensen kunnen je steunen, mensen kunnen je aandacht geven, maar altijd vanuit de zijlijn. Ik lever slag met mijn eigen schaduw, weg van alles. Het is een schaduw die ieder mens heeft, die niemand dient te tonen, maar toch een wezenlijk onderdeel is van wie iemand is. Daarom zien we maar heel zelden iemand zoals hij of zij werkelijk is. Een groot deel van mezelf en de ander blijft stil in het duister gehuld. Misschien zijn mensen daarom zo huiverig voor stilte.

Soms is stilte het enige juiste antwoord op de vraag die niet gesteld maar wel gedacht werd.

Spreek alleen als het de stilte verbetert. Zeg niets waar je niet volledig achter kunt staan. Dan zou ik net zo goed een gelofte van stilte kunnen afleggen. Ik moet onthouden dat zwijgen ook een mogelijkheid is. Het gaat er dan niet om dat je conflicten wilt vermijden, het gaat erom dat ervaringen je geleerd hebben, dat je je gedachten soms beter bij jezelf kunt houden, in je eigen schaduwrijke duister.

* * *

Ik begrijp dat een literaire prijs voor schrijvers belangrijk kan zijn. De erkenning en vaak ook een bron van inkomsten. Gisteravond besloot ik eens naar de uitreiking van de Libris Literatuur Prijs te kijken, maar ik vond het een gênante vertoning. Het hele idee dat er 'beste boek van' een jaar zou kunnen zijn is ronduit belachelijk. Literatuur is geen sport en het hele idee dat een jury zou kunnen bepalen wat dan het beste boek is, daarmee maken de leden van de jury zichzelf bij voorbaat ongeloofwaardig. Het is natuurlijk gemakkelijk om te zeggen omdat ik geen schrijver ben, maar ik zou zo'n prijs weigeren. Ik zou meer belang hechten aan het enthousiasme van een lezer, al was het er maar één, dan aan dit absurde circus. Vanaf nu negeer ik dit gedoe weer, al gun ik Mariken Heitman natuurlijk alle erkenning.

* * *

Dat mensen eeuwenlang - en nog steeds - geloven dat hun gedrag bepaalt waar je na je dood terecht komt (hemel of hel), dat er mensen zijn die geloven dat ons lot voorbeschikt is en dat we afhankelijk zijn van de genade … waarom zouden we ons dan verbazen dat er mensen zijn die in complotten geloven? Teveel verlichting maakt net zo blind als duisternis.

* * *

Het probleem dat ik wel aan het schrijven van teksten begin, maar algauw mijn belangstelling verlies. Dan kijken ze me aan met een blik van 'je wilt mij helemaal niet schrijven, je wilt een andere schrijven, maar je durft niet'. Toegegeven, ook als schrijver ben ik een lafaard.

1822 (9)   1772 (1)   24.5.2022

#1885   de omslag (7)

1882 (6)   1871 (1)   20.5.2022

#1884   dagboek van een lezer (4)

Zaterdag, 14 mei 2022. - Thomas Merton, ik weet niet meer wanneer ik voor de eerste keer over hem las. Wel herinner ik me dat de naam geregeld genoemd werd in Stilte als antwoord van Sara Maitland, een boek dat veel invloed op mij heeft gehad. Een boek ook dat ik nagenoeg ogenblikkelijk nogmaals ging lezen toen ik het uit had, een reflex dat ik maar zelden heb.

Sara Maitland schreef vanuit een christelijke overtuiging, daar maakte ze geen geheim van, maar het bleef in haar boek nagenoeg achter de horizon, dus stoorde het mij niet. Dat ze in haar denken over stilte ook Thomas Merton noemde, mag dan ook geen grote verrassing zijn. Dat deze monnik schreef over stilte, over contemplatie, over Aziatische godsdiensten zal indertijd mijn aandacht hebben getrokken. Het werd een naam in mijn geheugen van wie ik ooit eens een boek wilde lezen.

Toen uitgeverij Damon zijn werk in vertaling begon uit de brengen herinnerde ik me dat voornemen. Zodoende begon ik onlangs in Overdenkingen in eenzaamheid, een vertaling van Thoughts in solitude. Solitude dus en geen loneliness. Grofweg zou je kunnen zeggen dat solitude een gekozen en gewilde eenzaamheid is waar loneliness een ongewilde, negatieve eenzaamheid is, een onderscheid dat in de Nederlandse vertaling verloren gaat. Daarom spreek ik liever over alleenzaamheid, maar dit neologisme kon de vertaler natuurlijk niet gebruiken.

Misschien was het niet verstandig om met een vroeg werk van Thomas Merton te beginnen, omdat hij hier nog geen aandacht voor andere godsdiensten heeft, een aandacht waar juist mijn interesse naar uit gaat. Nee, het werd een confrontatie. De devotie voor God en Jezus droop van de bladzijden en ik realiseerde me ineens hoezeer ik afstand genomen had van het christelijke geloof. De wereld bekijken en ervaren vanuit een christelijk perspectief is mij vreemd geworden. In het godsbeeld van Merton lees ik ook een eigenaardige tegenstelling. Aan de ene kant is God liefde, iemand die van ons houdt. Aan de andere is moeten we maar hopen op Zijn genade en aan Zijn wil voldoen. Een liefdevolle én autoritaire Vader, ik merkte bij het lezen dat ik er totaal geen boodschap aan had, het begon me zelfs te ergeren.

Het boek van Merton bevat twee delen en het tweede deel De liefde voor de eenzaamheid was beter te verteren, omdat God en Jezus niet voortdurend als fruitvliegjes om me heen vlogen. Het boek sluit af met een inleiding bij de Japanse vertaling uit 1966 en pas daar bespeurde ik sporen van de kennismaking met andere godsdiensten.

* * *

Vandaag kwamen er drie tijdschriften tegelijk binnen. Naast Nexus nummer 89 De revolutie van de hoop twee nummers van Filosofie – Tijdschrift, één over Simone Weil en de andere over Filosofie van het ouderschap. Ik probeer wel minder tijdschriften te lezen zodat ik meer tijd voor boeken heb, maar ik heb nu eenmaal ook een zwak voor tijdschriften. Een paar maanden geleden beëindigde ik nog mijn lidmaatschap van De Groene Amsterdammer, omdat ik nauwelijks tijd had om het blad te lezen. Als ik dan geabonneerd ben, dan wil ik zo'n blad ook helemaal uitspellen. Nu mis ik De Groene alweer en het is dat het blad niet in de buurt verkrijgbaar is, anders zou ik een los exemplaar kopen.

Maar voorlopig ben ik in de ban van het brievenboek Beminde vriend van Eriek Verpale. Wat kan die Verpale schrijven!

* * *

Zondag, 15 mei 2022. - Maar nogmaals, om terug te komen op het vorige: het is iets wat mij kompleet ontbreekt: het talent om over eigen, of andermans werk, iets te zeggen of te schrijven dat min of meer samenhangend, helder en bevattelijk is (Eriek Verpale Beminde vriend, 82). Toen ik deze website begon had ik vage gedachten om over mijn lezen te schrijven. Ik stelde mezelf daarbij een paar voorwaarden, waarvan er één was dat ik alleen zou schrijven als ik positief kon zijn. Het kwam er niet van, ik had al snel door dat het schrijven van boekbesprekingen, recensies, niets voor mij was. Altijd de twijfel of ik wel recht doe aan een boek en die eeuwige twijfel maakte, dat ik bij elke poging al snel afhaakte. Natuurlijk speelde (en speelt) mijn onmetelijke gebrek aan zelfvertrouwen daarbij een rol.

De laatste jaren bemerk ik een toenemende afkeer van recensies, vooral als het gaat om boeken die ik nog wil lezen. Voordat je het weet heeft de recensent een bril op je neus gezet waardoorheen je het boek gaat lezen.

Natuurlijk lees je nooit onbevangen, je neemt altijd je eigen leesgeschiedenis mee, maar ik hoef die van de ander niet als stoorzender in mijn hoofd te hebben. Daarbij komt nog dat ik in toenemende mate niet meer geïnteresseerd ben in oordelen als goed of niet goed, relevant of niet relevant enz. Het gaat uiteindelijk om mij en het boek, om wat ik denk en ervaar bij het lezen, waarbij ik een open leeshouding wil bewaren. Ik geef me doorgaans bij voorbaat gewonnen als ik aan een boek begin en ga me pas afvragen wat er loos is als het boek niet boeit.

Net als bij muziek. Als een uitvoering me boeit maal ik er niet om dat er 'fouten' gemaakt worden en of de muziek wel goed is; als de uitvoering muzikaal is en ik geboeid ben, zal me de rest worst wezen. Maar als ik me verveel ga ik me afvragen wat er mis is met de uitvoering en wellicht dat ik dan van alles opmerk waar ik anders geen gewicht aan zou hangen. Maar zou ik een ander vervelen met mijn verveling door omstandig uit te leggen waarom een muziekuitvoering of een boek niet goed, niet boeiend is? Dat soort (quasi-)intellectuele exercities laat ik graag aan anderen over.

Het is de kunst om over een boek te schrijven zonder een ander met een oordeel op te zadelen en dat zal nog niet meevallen. De kunst dus om het zo dicht mogelijk bij mijzelf te houden. Misschien daarom deze vorm van een dagboek, waarbij ik het schrijven van een dagboek vaak zie als het schrijven van brieven die niet verstuurd worden, omdat ze aan niemand en daarmee aan iedereen gericht zijn. Ik sluit me aan bij de onlangs overleden Jeroen Brouwers die in het Aan de lezer in het eerste deel van Kroniek van een karakter schrijft: ik begon brieven te schrijven als richtte ik ze tot mijzelf. En ook: Men kan zich in een brief in principe alles veroorloven wat men zichzelf nooit zou veroorloven bij het schrijven van bijvoorbeeld een roman, waarin geen mus van het dak mag vallen zonder dat het een bedoeling heeft en een reeks van consequenties veroorzaakt. Brouwers vat het uiteindelijk kernachtig samen in brieven schrijven is literaire anarchie en daar kan ik helemaal in mee gaan, met dit verschil dat ik geen Brouwers ben, laat staan dat ik in staat zou zijn om literair te schrijven. Het is overigens deze anarchie die ik ook terug vind in de brieven van Eriek Verpale en daar smul ik van.

* * *

Een boekje dat ik geregeld graag uit de kast haal om in te bladeren en hapsnap wat in te lezen is Tijdloze eenvoud van John Lane. Het is een charmant boekje met prachtige illustraties van Clifford Harper. De laatste keer dat ik het uit de kast pakte bracht het boekje me op het spoor van Houd het simpel! van Duane Elgin. Het bleek niet een boek voor mij al heb ik wel trouw uitgelezen. Er was één hoofdstuk waar ik wat passages aankruiste, maar dat was het dan ook wel.

«Elke grote traditie die zich met het bewustzijn van de mens bezighoudt benadrukt het grote belang van het streven om voorbij de voortdurende stroom van gedachten te komen (die door het merendeel uit onbewuste, bliksemsnelle, innerlijke fantasiedialogen bestaan). Dat geldt voor het boeddhisme, het taoisme, het hindoeïsme, het soefisme, zen envoort. In de westerse samenlevingen werd echter meer het idee gevoed dat een voortdurende vorm van afleiding de natuurlijke orde der dingen zou zijn. Dat heeft tot gevolg dat we, op grond van een grotendeels onbewuste maatschappelijke afspraak over de aard van ons denkproces, zowel individueel als collectief binnen een door ons zelf geconstrueerde, psychische realiteit leven. We hebben het zo druk met het steeds maar opnieuw creëren van alsmaar aantrekkelijker façades die anderen moeten zien, en staan zo ver af van de eenvoud van het zelf of het ik zoals dat spontaan in ons opkomt, dat we geen waarlijk contact hebben, noch met onszelf noch met anderen.»
Duane Elgin Houd het simpel! Rijk van binnen, eenvoudig naar buiten, 102

* * *

Mijn voornemen om de rubriek dagboek van een lezer nieuw leven in te blazen is duidelijk wat uit de hand gelopen. Ik schreef met het gevoel dat ik wat moest inhalen, de boeken die me de afgelopen tijd bezig hielden. Het is zeker niet de bedoeling dat het elke keer zo'n epistel gaat worden. Het idee is om elke zondag een nieuwe aflevering te plaatsen, maar of dat gaat lukken weet ik niet. Ik sluit deze aflevering af met een gedicht, zoals ik vroeger vaak mijn brieven afsloot met een gedicht.

Jacobus Bos is in 1943 geboren in Rotterdam en heeft dus het bombardement op deze stad niet meegemaakt. Alhoewel Rotterdam niet genoemd wordt in zijn bundel De waan en zin van het bestaan, moest ik er onwillekeurig toch aan denken bij de frase De gedempte voorvaderlijke stem / van iemand die uit de stad kwam / waar zoveel bommen op zijn gevallen (Het wilde geheugen, 33), temeer omdat in de bundel ook sprake is van een haven en scheepvaart. Onlangs werd herdacht dat het bombardement 82 jaar geleden heeft plaatsgevonden. Maar door de naam Rotterdam niet te noemen, kan het natuurlijk elke stad zijn die verwoest is door oorlog.

 

«De man die danst

Dat hij die man is in die verwoeste stad
die in zijn eentje zo bezeten danst
in die totaal verlaten straat

waar de oorlog iedereen heeft verjaagd
en er zelf zijn intrek heeft genomen
in onttakelde huizen en hopen puin.

Ik ken hem wel die man die danst.
Ik ben de spiegel waar hij zich in ziet.
Het geritsel van zijn voeten en kleding.
Zijn adem die op de stilte botst.

Dansend in de restanten van elke straat
die van de aardbodem is weggevaagd.
Elke woning en winkel die ontbreekt.

Sneller en behendiger dan zijn schaduw
in de schaduw van deze ontzielde leegte
waar elke beweging hem vrijheid geeft.»

Jacobus Bos De waan en zin van het bestaan, 35

 

1768 (3)   1740 (1)   15.5.2022

#1883   zonder context (110)

«Het is een radicale vorm van eenvoud om je lichaam te accepteren zoals het is en te beamen dat ieder mens begiftigd is met een waardigheid, een schoonheid en een eigenheid waarvan de natuurlijke uitdrukking oneindig veel boeiender en meeslepender is dan welke ingebeelde identiteit dan ook die je zou kunnen opbouwen met hippe kleren en dikke lagen cosmetica.»
Duane Elgin Houd het simpel! Rijk van binnen, eenvoudig naar buiten, 125-126

«Vaak is onze behoefte aan anderen helemaal geen liefde, maar alleen maar de behoefte om in onze illusies te worden bevestigd, net zoals we anderen bevestigen in hun illusies.»
Thomas Merton Overdenkingen in eenzaamheid, 143

«De moderne mens gelooft dat hij vruchtbaar en productief is, wanneer zijn ego op een agressieve wijze bevestigd wordt, als hij zichtbaar actief is en als zijn daden sprekende resultaten voortbrengen.»
Thomas Merton Overdenkingen in eenzaamheid, 142

«Wat is ons meer nabij dan de eenzaamheid die de grond is van ons bestaan?»
Thomas Merton Overdenkingen in eenzaamheid, 140

«Geen enkel geschrift over de eenzame en meditatieve dimensies van het leven kan iets zeggen dat niet al beter werd gezegd door de wind die ruist in de dennenbomen.»
Thomas Merton Overdenkingen in eenzaamheid, 132

«Ik denk aan de tijd die komt en gaat / als water dat eeuwig in beweging is / maar zich op het oog nooit verplaatst.»
Jacobus Bos De waan en zin van het bestaan, 34

«Geloof me, wie het fortuin kan missen is gelukkiger dan hij voor wie het klaar ligt.»
Lucius Annaeus Seneca Dialogen, 354

1889 (111)   1872 (109)   1142 (1)   15.5.2022

#1882   de omslag (6)

1885 (7)   1879 (5)   1871 (1)   12.5.2022

#1881

«Er wordt verteld dat Thales eens, toen hij door een oude vrouw uit zijn huis werd meegenomen om de sterren te observeren, in een kuil is gevallen, en dat zijn kreet om hulp door de oude vrouw als volgt beantwoord werd: 'Denk je dat je iets over de hemel aan de weet kunt komen, Thales, als je niet eens kunt zien wat vlak voor je voeten ligt?'»
Diogenes Laërtius Leven en leer van beroemde filosofen, 25

«Dus zolang mijn ogen niet afgeleid worden van dat schouwspel waarvan ze nooit genoeg krijgen, zolang ik de zon en de maan mag zien, zolang ik mijn blik aan de andere planeten mag hechten, zolang ik hun opkomst, ondergang en verschillende omlooptijden mag onderzoeken, en de redenen waarom ze [soms] sneller bewegen of [dan weer] langzamer, zolang ik zoveel fonkelende sterren in de nacht mag aanschouwen – sommige staan stil, andere komen nauwelijks van hun plaats maar draaien in een kleine cirkel rond, deze schieten plotseling weg, van gene spat het vuur af als komen ze omlaag, ze verblinden het oog en vliegen in een lange baan met een zee van licht langs de hemelkoepel – zolang ik hiermee bezig ben en in de hemelgoden opga, voor zover dat een mens geoorloofd is, zolang ik mijn ziel, die er naar streeft wat haar verwant is te aanschouwen, op hoger sferen gericht houd, van hoe weinig belang is het dan waar ik mijn voeten zet!»
Lucius Annaeus Seneca Dialogen, 384

1.5.2022

#1880

«Waarom klagen wij over de manier waarop alles in elkaar zit? De natuur heeft zich welwillend betoond; het leven duurt lang als je er gebruik van weet te maken. Maar de een is bezeten van onverzadigbare hebzucht, een ander van een dadendrang die zich uitleeft in overbodige inspanningen; de een is een alcoholicus, een ander kan van vadsigheid het ene been niet voor het ander zetten; de een beult zich af met zijn altijd weer van het oordeel van anderen afhankelijke eerzucht, verblinde ondernemerslust voert een ander langs alle landen, alle zeeën in de hoop winst te maken; sommige mensen worden gefolterd door hun krijgslust, zodat ze niet alleen zonder ophouden beogen anderen in gevaar te brengen maar ook in angst en beven leven vanwege de gevaren die henzelf bedreigen; er zijn mensen die in vrijwillige slavernij verteerd worden door het ondankbare dienstbetoon aan hogeren; velen houdt het vurige verlangen naar een schoonheid bezig die niet van henzelf is, of de zorg voor hun natuurlijke uiterlijk; heel veel mensen volgen geen vaste lijn en worden steeds weer van het ene nieuwe plan naar het volgende voortgejaagd door hun wispelturige, inconsequente oppervlakkigheid die nooit met zichzelf tevreden is; bepaalde mensen hebben geen enkel principe aan de hand waarvan ze hun koers kunnen uitzetten, het lot overvalt hen terwijl ze zitten te dutten en te geeuwen – en [dit alles gebeurt] zo [vaak] dat naar mijn vaste overtuiging het woord waar is dat als een orakel bij de grootste aller dichters te vinden is: Heel klein is 's levens deel waarin we werk'lijk leven. Maar alles wat er verder tussen [geboorte en dood] ligt is geen leven maar slechts tijd.»
Lucius Annaeus Seneca Dialogen, 314-315

30.4.2022

#1879   de omslag (5)

1882 (6)   1877 (4)   1871 (1)   30.4.2022

#1878   het nederlandse notitieboekje (10)

vluchten
in een mok   zonder koffie
ontsnappen
aan de overstromende thee
verschuilen
in onbegrepen woorden   of

jezelf doorhalen
om van toepassing   te zijn

1876 (9)   1863 (1)   29.4.2022

#1877   de omslag (4)

1879 (5)   1875 (3)   1871 (1)   29.4.2022

#1876   het nederlandse notitieboekje (9)

daar   de zwijgzame ruimte   getekend   door woorden   mijn woorden   die   fladderend vliegen   spartelend zwemmen   vallend springen   en waaien

waaien in stilte

weg

1878 (10)   1874 (8)   1863 (1)   28.4.2022

#1875   de omslag (3)

1877 (4)   1873 (2)   1871 (1)   28.4.2022

#1874   het nederlandse notitieboekje (8)

het is   de inkt   het zijn   de letters   die woorden   vormen   zin   maken   het zijn   schaduwen van een leegte   het is   een leegte die ademt   schuilgaand   in de ruimte   spiegelend   op het wit   daar   komt   iets   uit niets   voort

1876 (9)   1869 (7)   1863 (1)   27.4.2022

#1873   de omslag (2)

1875 (3)   1871 (1)   27.4.2022

#1872   zonder context (109)

«De wereld zit ons in de weg, en de wereld is de weg.»
De wereld is de weg. Over audiokunst in de jungle van het leven. Brieven van Lies Jo Vandenhende & Jens Meijen in: DW B 2022/1, 50

«Ik ga er graag van uit dat wij de waarheid bij elkaar liegen.»
De wereld is de weg. Over audiokunst in de jungle van het leven. Brieven van Lies Jo Vandenhende & Jens Meijen in: DW B 2022/1, 48

«rusten in de witruimte om de waarheid te ontduiken»
Esohe Weyden grijsruimte in: DW B 2022/1, 35

«Ze begrijpt dat je je doel niet bereikt door er recht op af te gaan, maar dat je er juist onvoorbereid, door middel van aarzelingen en omwegen, bijna bij toeval aanbelandt.»
Sara Mesa Een liefde, 175

«Ze denkt de laatste tijd veel na over het onbehagen van het geluk: het soort geluk dat de kiem van zijn eigen vernietiging in zich draagt.»
Sara Mesa Een liefde, 102

«We willen, zeker in ongunstige gevallen, als een vallende steen zijn.»
Rüdiger Safranski Eenling zijn. Een filosofische uitdaging, 256

«Er zijn veel mensen met een stille kerk in zich.»
Maria Barnas Altijd Augustus, 173

1883 (110)   1861 (108)   1142 (1)   26.4.2022

#1871   de omslag (1)

1873 (2)   26.4.2022

#1870   album (6)

Heidestein, 28 juni 2021

1895 (7)   1862 (5)   1836 (1)   25.4.2022

#1869   het nederlandse notitieboekje (7)

ik ben water   ik ben stil   en   naar men zegt   diepe gronden   ik spiegel   ik reflecteer   maar stilstaand stink ik   daarom   drijf op mijn rug   mijn lezer   slijp stenen   snijd in   naar het laagste punt   dring door   verzadig   ik ben een open boek   jouw boek

1874 (8)   1868 (6)   1863 (1)   23.4.2022

#1868   het nederlandse notitieboekje (6)

wanneer het boek opent   waaien de bladeren   ruisen de woorden   in de fluisterende stilte   pelgrim   ultreia   leest jouw weg   uit de wind

1869 (7)   1867 (5)   1863 (1)   22.4.2022

#1867   het nederlandse notitieboekje (5)

what the heck   zei de zetter   een spatie   is ook   een letter

1868 (6)   1866 (4)   1863 (1)   21.4.2022

#1866   het nederlandse notitieboekje (4)

draai drie   ren op twee   één   (ruis)   een ontvanger ontvangt   (niets)   een deur rinkelt   (niet)   en doe de radslag terwijl de radio   zendt   van links   zoekend   naar rechts   totdat   de muziek

(verstomd)

keer dan terug op je schreden naar het silhouet van de depressie en vraag   vraag naar haar liefde   die eeuwig  `onbeantwoord   duurt

naar een fragment uit de film Mauvais Sang van Leos Carax

1867 (5)   1865 (3)   1863 (1)   20.4.2022

#1865   het nederlandse notitieboekje (3)

lezer   er is geen tekst dan   die lezend   ontstaat   lezend   ontstaat   de tekst   die   in het wit   vergaat

naar een gedicht van Antonio Machado

1866 (4)   1864 (2)   1863 (1)   19.4.2022

#1864   het nederlandse notitieboekje (2)

langs het raam   ga   hoor ik een hond   blaffen   en zie   een vis zwemt   rondjes   tegen de tijd   en vraag me af   of   vissen   op het andere halfrond   rondjes   met de tijd   zwemmen   als de hond niet blaft   waarop ik

1865 (3)   1863 (1)   18.4.2022

#1863   het nederlandse notitieboekje (1)

als woorden gewicht hebben   zijn ze dan   mag het   een onsje meer   ze vallen   zwaar en licht   baksteen fladderend in de lucht   een punt betekenis   wanneer ontneemt   geeft een woord   vertel   stamel   open een gedicht   sluit het   draag luchtig   zodat mijn oren horen

1864 (2)   17.4.2022

#1862   album (5)

Heidestein, 30 juni 2021

1870 (6)   1856 (4)   1836 (1)   14.4.2022

#1861   zonder context (108)

«Is er een woord voor de stilte waarin iets wordt verwacht, een geluid wordt verlangd waarvan iedereen weet dat het nooit zal klinken?»
Maria Barnas Altijd Augustus, 138

«Wanneer je iemand heel vaak 'waarheid' hebt horen zeggen is het net alsof het woord van binnenuit wordt uitgehold.»
Maria Barnas Altijd Augustus, 21

«Hij kon zijn blik er niet van afwenden, welke kant hij ook op geduwd werd in de kamer, vanaf dat moment zag hij niets anders dan die hoek met de onbeweeglijke schaduw, die eruitzag alsof uit een duistere, zware damp een kobold was ontstaan die daar ineengedoken was gaan zitten, hij zag hem heel scherp; de figuur verblindde hem en brandde zich in zijn bewustzijn, kluisterde zijn blik, en zelfs toen ze er weggingen, kon hij hem niet meer loslaten maar sleepte hem overal mee naartoe… als de anderen gingen lopen, liep hij mee, als ze stilstonden, stond hij stil, hij was zich niet bewust van wat hij deed en wat de anderen met hem deden; wat zich voor zijn ogen afspeelde in de plotselinge stilte om hem heen, daarvan had hij heel lang geen idee.»
László Krasznahorkai De melancholie van het verzet, 290

«en alles wat ik nooit heb geschreven en alles / wat ik nooit zal schrijven omringt ons: / een ruïne van nooit aangebrokens stilte.»
Maria Barnas Picknick in: De Gids 2021/6, 19

«Lezen, met name het lezen van boeken dat de kanalen uitslijpt waarin naderhand de nieuwsgierigheid vloeit, is een solitaire ervaring die enkel voorbehouden blijft aan de hopeloze lettervreters.»
Lorraine Daston Families, genealogieën en archieven in: Nexus nummer 88, 68

«Misschien ben ik het meest geworden wie ik ben door te lezen.»
Jan Terlouw Bronnen van inspiratie in: Nexus nummer 88, 58

«Onze samenleving accepteert het boek als een gegeven, maar de daad van het lezen – ooit als zinvol en belangrijk aangemerkt, maar ook een potentieel gevaarlijke en ondermijnende activiteit – wordt tegenwoordig laatdunkend beschouwd als vrijetijdsbesteding, een langzame vorm van vrijetijdsbesteding die allesbehalve doelmatig is en niets bijdraagt aan het nut van het algemeen.»
Alberto Manguel De bibliotheek bij nacht, 204

1872 (109)   1848 (107)   1142 (1)   6.4.2022

#1860   honderd woorden (27)

Toch was het nog een verrassing toen ik vanochtend uit het raam van mijn slaapkamer keek en de sneeuw op de takken van de bomen zag liggen. Regen is proza, sneeuw is poëzie, zeg ik wel eens. Terwijl ik mijn ontbijt maak en nuttig, zie ik de wereld op gang komen zoals altijd. Scholieren fietsen voorbij, volwassenen gaan naar hun werk met de auto, de bus of per fiets. 's Ochtends gaan ze de ene kant op en in de tweede helft van de dag de andere kant. Dan spreekt een president vanuit een land in oorlog ons parlement toe.

1887 (28)   1858 (26)   1803 (1)   31.3.2022

#1859

«'Jullie zijn zelf de catastrofe en jullie zijn zelf het Laatste Oordeel, want jullie voeten raken de grond niet eens, val toch dood allemaal, stelletje slaapwandelaars! Wedden dat je niet eens weet' – en hij greep meneer Nadabán bij zijn schouders – 'wat ik hier allemaal zeg? Want jullie praten niet, maar "fluisteren", jullie lopen niet over straat maar "spoeden je met koortsachtige haast", jullie gaan niet ergens binnen maar "overschrijden de drempel", jullie hebben het niet koud of warm, nee, je "verkleumt" of "het zweet gutst van je lijf"! Ik heb urenlang geen normaal woord gehoord, want jullie kunnen alleen jammeren en in je broek schijten voor het Laatste Oordeel als een vandaal je raam in gooit, want er zijn hier alleen maar van die vage lijperds die je met hun neus in de stront kunt duwen en die dan alleen maar snuffelen en zeggen: "Magie!" Weet je wat magie zou zijn, stelletje gedegenereerde eikels? Als iemand jullie wakker kon maken en het tot je hersens kon laten doordringen dat je niet op de maan leeft maar in Hongarije, dat het noorden boven is en het zuiden beneden, dat de eerste dag van de week maandag is en de eerste maand januari! Jullie hebben geen flauw benul, nergens van, jullie kunnen het verschil niet eens zien tussen een mortier en drie tegen elkaar gezette luchtgeweren, maar zitten ondertussen de hele tijd te zemelen over "het fatale cataclysme van de wereld" of weet ik wat voor onzin, en ik mag het halve land doorbanjeren van Csongrád tot Vésztö om met twee compagnies goed getrainde militairen die types voor hun vandalen te beschermen!!! Moet je deze eens zien,' zei hij tegen de luitenant, wijzend naar meneer Volant, terwijl hij zijn slachtoffer van dichtbij in het gezicht keek. 'Welk jaar is het nu? Nou? Wie is de minster-president? Hè? Is de Donau bevaarbaar? Zie je,' en hij wendde zich weer tot zijn luitenant, 'hij heeft geen flauw idee! En zo zijn ze allemaal, deze hele miezerige rotstad, dit hele kloteland is er vol mee! Géza, jongen, laat de circuswagon naar het station transporteren, geef de zaken over aan de militaire rechters, laat hier vier of vijf pelotons op het plein achter en laat die kwasten eruit gooien, want ik wil eindelijk… dat het afgelopen is!'»
László Krasznahorkai De melancholie van het verzet, 366-367

 

«Toen viel zijn blik op de Steinway en hij dacht dat niets hem zo gelukkig zou maken als 'iets van Johann Sebastian', niet op de manier waarop hij het de laatste jaren deed, maar 'zoals Johann Sebastian het destijds heeft bedoeld'. De piano was echter nog steeds verstemd, hij moest daarvoor dus alle 'harmonieën van Werckmeister' herstellen; dus hij sloeg de bovenklep van de vleugel open, zocht de stemsleutel, haalde de frequentiemeter onder uit de kast, verwijderde de notenstandaard om bij de stempennen te komen en ging zitten met het apparaat op zijn schoot. Verrast merkte hij dat het herstellen veel makkelijker ging dan het stemmen volgens Aristoxenos jaren geleden, maar zelfs zo duurde het wel minstens drie uur voordat hij alle tonen op hun plek kreeg. Hij was daar zo in verdiept dat hij slechts met een half oor hoorde dat er lawaai klonk op de gang, er werd iets over de vloertegels gesleept, met deuren gesmeten, en hij meende ook even zijn vrouw te horen roepen: 'Doe maar hier! En zet dat maar daar neer, ik zal het later wel verplaatsen!' Maar hem kon dat allemaal niet meer schelen, van hem mochten ze smijten en schreeuwen wat ze wilden, met een snelle toonladder controleerde hij nog het troostend zuivere instrument, vervolgens opende hij het muziekboek op de juiste pagina en sloeg de eerste akkoorden van de Prelude in Es groot aan.»
László Krasznahorkai De melancholie van het verzet, 371-372

30.3.2022

#1858   honderd woorden (26)

Ondanks alle ellende op de wereld, probeer ik het lachen niet te verleren. Bijna twee jaren lang stond de krant vol met nieuws over de pandemie. Nu verdringt de oorlog in Oekraïne de ellende elders op de wereld (andere oorlogen, hongersnoden, klimaatcrisis). De berichten worden intenser, mensen lijken kritischer te worden, de ego’s groeien, de verhoudingen raken ontwricht. Het is belangrijk om de absurditeit van het leven niet uit het oog te verliezen en erom te kunnen glimlachen. Als beschaving mogelijk is dan moeten we de humor ervan niet vergeten en zo nu en dan lachen, hartelijk lachen om onszelf.

1860 (27)   1855 (25)   1803 (1)   23.3.2022

#1857

Soms blader ik wat in de nagelaten fragmenten van Nietzsche. Dat is alsof je rondneust in zijn denklaboratorium. Of alsof je stiekem in zijn werkkamer in zijn notitieboekjes bladert. Daarbij ben ik altijd alert op fragmenten die dicht bij de Aziatische religies komen.

Van het werk van Nietzsche wordt wel gezegd dat het soms langs het boeddhisme schuurt. Nietzsche was niet onbekend met de boeddhistische leer, althans, zoals dat in de negentiende eeuw gezien werd. Zijn leermeesters, Schopenhauer en Wagner, hadden ook belangstelling voor het boeddhisme.

In onderstaand fragment wordt de Europees-Amerikaanse rusteloosheid tegenover een Aziatische beschouwelijkheid geplaatst. Nietzsche lijkt een combinatie, een versmelting wellicht, wenselijk te vinden om barrières te slechten. Eén van de barrières die hij noemt zijn de vooroordelen over gezondheid en ras.

 

«17[55] Ik verbeeld me toekomstige denkers in wie de Europees-Amerikaanse rusteloosheid met de op honderd verschillende manieren overgeërfde Aziatische beschouwelijkheid een verbintenis aangaat: een dergelijke combinatie levert een oplossing voor het wereldraadsel. Ondertussen hebben de beschouwelijke vrije geesten hun missie: ze slechten alle barrières die een versmelting van de mensen in de weg staan: religies, staten, monarchale instincten, illusies omtrent armoede en rijkdom, vooroordelen over gezondheid en ras — enz. »
Friedrich Nietzsche Nagelaten fragmenten. Deel 2: van begin 1875 tot eind 1879, 253

 

Het fragment is uit 1876, Nietzsche is zich duidelijk al aan het distantiëren van Wagners gekoketteer met het antisemitisme en de rassenleer, met het idee dat er gezonde en ongezonde rassen zouden kunnen bestaan. Het fragment zou een voorstudie kunnen zijn van §285 uit Menselijk, al te menselijk, het boek waarin Nietzsche zich losmaakt van zijn leermeesters en zijn eigen weg gaat bewandelen.

 

«285
De moderne onrust. — Naar het Westen toe wordt de moderne drukte steeds groter, zodat de Amerikanen zich de inwoners van Europa zonder uitzondering als rustlievende en genietende wezens voorstellen, terwijl dezen toch zelf als bijen en wespen door elkaar vliegen. Deze drukte wordt zo groot dat de hogere cultuur haar vruchten niet meer kan doen rijpen; het is alsof de seizoenen elkaar te snel afwisselen. Door gebrek aan rust gaat onze civilisatie in een nieuwe barbarij over. Nooit tevoren hebben de actieven, met andere woorden de rustelozen, hun invloed méér doen gelden. Het behoort daarom tot de noodzakelijke correcties die men in het karakter van de mensheid moet aanbrengen, het beschouwelijke element aanzienlijk te versterken. Maar toch heeft ieder individu dat kalm en stabiel is van hart en van hoofd, reeds het recht te geloven dat hij niet alleen een goed temperament, maar ook een algemeen nuttige deugd bezit, en dat hij met het behoeden van die deugd een hogere taak vervult.»
Friedrich Nietzsche Menselijk, al te menselijk. Een boek voor vrije geesten §285, 182-183

 

Het jaar 1876 is ook het jaar van de eerste Bayreuther Festspiele waar Nietzsche teleurgesteld raakt in Wagner omdat deze zich als een profeet en als een idool laat bewieroken door de mondaine wereld, waarmee hij zijn vermeende idealen rondom de nieuwe mens en zijn cultuur verkwanselt. De grote man Wagner ontpopte zich in de ogen van Nietzsche als een klein burgermannetje.

De Aziatische beschouwelijkheid ontbreekt in §285, maar het zou goed kunnen dat Nietzsche zijn ervaringen in Bayreuth mee liet resoneren. Het aforisme laat zich lezen als impliciete kritiek op Wagner en zijn volgelingen.

22.3.2022

#1856   album (4)

Prinses Margrietlaan, 20 juli 2021

1862 (5)   1850 (3)   1836 (1)   12.3.2022

#1855   honderd woorden (25)

Laten wij onze waarden niet meer baseren op geprojecteerde werkelijkheden die niet bestaan of waar we slechts vage vermoedens van denken te hebben (geen hemel en hel of nirwana, geen spirituele sprookjeswerelden), niet meer op boeken (Bijbel, Koran, Daodejing, Das Kapital …), historische perioden (Oudheid, Renaissance, Verlichting …) of personen (Jezus, Mohammed, Lao Zi, Marx ...). Geen beloften meer van betere of paradijselijke werelden achter een verre horizon in tijd en ruimte, geen verlangen meer naar zuiverheid. Geen idealen meer, maar de acceptatie van een imperfecte en voortdurend transformerende wereld. Dus vooral: niet meer op basis van de enige juiste best weg naar

1858 (26)   1853 (24)   1803 (1)   11.3.2022

#1854

Grigoriy Myasoyedov (1834-1911)
Forest creek. Spring (1890)

10.3.2022

#1853   honderd woorden (24)

In mijn tienerjaren heb ik een periode gehad dat ik zodanig opging in klassieke muziek en literatuur dat ik de wereld waarin ik leefde maar lelijk vond. Popmuziek, moderne muziek, Hollywood … vroeger was alles beter. Ik zag louter schoonheid in de geschiedenis, waar was het misgegaan? Christelijk Europa was in verval, het humanistisch beschavingsideaal ten grave gedragen (al zou ik dat vroeger nooit zo verwoord hebben). Ik herken in het puberale wereldbeeld van Baudet en Poetin vergelijkbare emoties. Alleen, ik ben volwassener geworden, ik weet dat we niet meer terug kunnen en nieuwe waarden moeten formuleren wil de mensheid overleven.

1855 (25)   1852 (23)   1803 (1)   8.3.2022

#1852   honderd woorden (23)

Het is moeilijk pacifist te zijn in een tijd waarin oorlog op de achterdeur bonst. Men kan dan maar beter zwijgen. De meeste mensen willen onze vrijheid verdedigen met een goed bewapend leger en desnoods met geweld. De weg van geweldloosheid is lang, oneindig lang en nu niet begaanbaar, ook niet voor mij. Ik ben Gandhi niet. Toch heb ik me altijd afgevraagd of het wellicht mogelijk zou zijn in plaats van militaire dienstplicht kinderen vanaf een bepaalde leeftijd tot hun volwassenheid te kunnen opleiden in geweldloos verzet. Het is een gedachte die ongetwijfeld weggehoond zal worden als naïef idealisme.

1853 (24)   1851 (22)   1803 (1)   7.3.2022

#1851   honderd woorden (22)

Het schijnt dat Edward Lorenz eerst aan een zeemeeuw dacht voor zijn metafoor, maar ze overtuigden hem een vlinder te gebruiken, dat zou meer poëtisch zijn. Dus noemen we het nu het vlindereffect. Het effect dat in bepaalde systemen (zoals bijvoorbeeld in het weer) kleine veranderingen of onregelmatigheden grote gevolgen kunnen hebben. Maar als het fladderen van een vlinder in de Amazone al een tornado in Amerika zou kunnen veroorzaken, hoeveel gewicht zou er dan niet hangen aan elke handeling die wij als mensen uitvoeren? Zou er dan niet bij elke mug die we doodslaan ergens elders een universum instorten?

1852 (23)   1843 (21)   1803 (1)   23.2.2022

#1850   album (3)

Heidestein, 5 oktober 2021

1856 (4)   1839 (2)   1836 (1)   22.2.2022

#1849

Soms overvalt het mij, de geruststellende gedachte dat vanuit het perspectief van een tijdslijn van miljarden jaren en het perspectief van een ruimte bestaande uit een afmeting van wellicht ontelbare lichtjaren, alle gedachten en activiteiten die ik verricht volstrekt zinloos en nutteloos zijn. Dan zie ik met verwondering toe hoe een sporter haar gouden medaille viert, hoe ongekend blij zij is dat zij na jaren van training enkele honderdste seconden sneller was dan die andere sporter die ook jaren getraind heeft. Maar niets menselijks is mij vreemd, dus probeer ik niet te oordelen over deze absurditeit en haar haar geluk te gunnen en sta ik mezelf de gedachte toe, dat het typen van deze woorden dan misschien voor de onmetelijke tijd en ruimte volstrekt zinloos zijn, ze wellicht voor mijzelf wel van betekenis zijn.

20.2.2022

#1848   zonder context (107)

«(De specifieke kwelling van mooie boeken in lelijke omslagen, dat is weer een ander verhaal.)»
Niña Weijers Experimenteel, bizar en gestoord in: De Groene Amsterdammer 2022/6, 69

«(…) maar nu gaan wij als in het donker voorbij aan wat direct voor de hand ligt en struikelen juist over onze verlangens.»
Lucius Annaeus Seneca Dialogen, 234

«in de val worden wij gebroken / in de val worden wij vrij
Tania Verhelst Heel lang zijn wij niet geweest VII in: Het liegend konijn 2021/2, 248

«Stilte is een anachronisme in een wereld waar haast en rendement overheersen.»
David Le Breton Over stilte, 286

«Gedeelde stilte veronderstelt medeplichtigheid.»
David Le Breton Over stilte, 267

«Stilte is nooit een werkelijkheid op zich, maar een relatie.»
David Le Breton Over stilte, 262

«Hij hield niet van dit soort mannen, bij wie de eerste zorg altijd was hoe ze er uit zagen.»
Tomoka Shibasaki Lentetuin, 60

1861 (108)   1846 (106)   1142 (1)   19.2.2022

#1847

Ik kan me herinneren dat ik me als kind al niet thuis voelde in deze wereld. Ik was niet anders dan anderen, maar als roodharig jongetje met een te blanke huid dat van klassieke muziek hield en voetbalde niet omdat hij leuk vond, maar omdat het moest van zijn moeder, een jongetje dat niet de taal van het schoolplein sprak (laat staan van het voetbalveld), een jongetje dat eerder getolereerd werd dan dat hij ergens bij mocht horen, een jongetje dat voortdurend signalen ontving van meisjes dat hij onaantrekkelijk was, een jongetje dat daarom liever in zijn eigen fantasiewereld leefde en daarin niet gestoord wilde worden door andere kinderen, een jongetje dat graag las, omdat boeken hem een veilige wereld boden, een jongetje dat niet aangeraakt, zelfs door zijn ouders niet geknuffeld werd, een jongetje dat voortdurend faalde zich enigszins voldoende te conformeren aan de mores van de samenleving … dat jongetje ben ik nog steeds, hij zit diep verankerd in mij, met weerhaken in mijn gedachten: ik begrijp deze wereld die mij afwijst niet, ik zal het nooit begrijpen en ik wil het ook niet meer begrijpen.

10.2.2022

#1846   zonder context (106)

«Al het menselijke is kortstondig en vergankelijk, het beslaat geen fractie van de oneindige tijd.»
Lucius Annaeus Seneca Dialogen, 219

«Ons brein kan niet begrijpen dat het verhaal niet over ons gaat, dat we de hoofdpersonen niet zijn, maar slechts een vluchtig, voorbijgaand personage.»
Wytske Versteeg Begin in: De Gids 2021/5, 22

«Geluk heeft dezelfde ogen als krankzinnigheid.»
Alara Adilow De vissersstad in: Het liegend konijn 2021/2, 12

«Tot niets verplichtende en belangeloze handelingen verrichten, zonder nauw omschreven doel maar met het vermogen om aan alle commerciële logica te ontsnappen, betekent dat we alternatieve waarden koesteren, verheven boven de suprematie van de wetten van marktwerking en verdiensten, de dictatuur van snelheid en urgentie.»
Nuccio Ordine De ambiguïteit van woorden: over domheid en nut in: Nexus nummer 87, 152

«In een wereld waar communicatie de norm is, bestaat stilte slechts als onderbreking.»
David Le Breton Over stilte, 13

«Wie herrie maakt, heeft macht over de ander.»
David Le Breton Over stilte, 10

«Waarde is iets wat in onszelf ligt en niet verloren raakt als gevolg van de eindeloze wisselvalligheden van het leven.»
Jan De Meyer Wat kan ik leren van de taoïsten, 100

1848 (107)   1838 (105)   1142 (1)   21.1.2022

#1845

Ik kon het niet laten en keek naar het debat over de regeringsverklaring (of, zoals onze liegende en bedriegende minister-president het noemt: het coalitieakkoord). De machtsgeile stropdas die onze nieuwe regering voorzit weet dat de oppositie volkomen gelijk heeft, maar geheel verknoopt met zijn ingestudeerde taalspelletjes blijft hij kauwen op zijn kapitalistische neo-liberale verteerde maaltijd, ook wel kots genoemd. Soms weet ik niet wat ik erger vind, de nationaal-socialistisch woede van de met peroxide geblondeerde parlementaire cliniclown die tenminste een suggestie van eerlijkheid doet vermoeden of de achterbakse we-noemen-hem-niet-meer-bij-naam IV die glimlachend het ranzige eigenbelang van zijn achterban tot een charmante exercitie probeert te maken. Geen regeringsverklaring, geen coalitieakkoord, maar een pact met de duivel.

20.1.2022

#1844

«Ik heb geen sluitend verhaal, ik heb de kennis niet en niet de juiste woorden, ik houd twee lege handen. Maar ook, tenminste af en toe, de overtuiging dat als iets ertoe doet, het misschien dit is: om voorbij te laten gaan aan het grote spektakel van de special effects, en de spiegel waarin je jezelf kunt zien terwijl je het heelal verkent; om in plaats daarvan te blijven kijken naar wat klein is, onopvallend en op het eerste gezicht onbetekenend en dus bijen uit perensap te blijven redden in het volle besef dat het niet genoeg is; om te blijven proberen al het heel bijzondere te zien in alles wat schijnbaar zo vanzelfsprekend nu, al is het maar voor even, hier is.»
Wytske Versteeg Begin in: De Gids 2021/5, 23

20.1.2022

#1843   honderd woorden (21)

De mensheid is een toneelstuk, nietwaar? Een klucht zo u wilt. De decorstukken zijn mooier geworden, de kleding eveneens, de regisseur geeft betere aanwijzingen en als een acteur ziek wordt, wordt hij beter opgekalefaterd in de coulissen. Over het algemeen is het theater een stuk veiliger geworden, al zijn er nog gebreken zichtbaar. Het eten in de kantine is gezonder en het personeel eet er meer van. Nee, de omstandigheden zijn absoluut vooruit gegaan en al is de tekst van het stuk hier en daar aangepast, het blijft hetzelfde toneelstuk. Ik ben overigens heel tevreden met mijn rol als figurant.

1851 (22)   1842 (20)   1803 (1)   16.1.2022